عرفان آقا سيد على قاضى
دستورالعمل هاى آقا سيد على قاضى بر اساس عرفان او پى ريزى شدهاست . اين عرفان از متن اسلام و كتاب و سنت برخواسته و خواستگاه ديگرى ندارد . در اين عرفان به معرفت نفس تاكيد بيشترى شده است . اين روش به مراتب بهتر از سير آفاقى است ، زيرا در سير انفسى آدمى با حقيقت نفس و قوا وآلات آن و با عمق جان خود به سوى پروردگار روى نموده وسالك اين مسير سريعتر به مقصد ميرسد . اين روش پس از او توسط شاگردانش بويژه علامه طباطبايى ادامه يافته و در رسالة الولايه ايشان منعكس شدهاست . بايد خاطر نشان كرد كه مقصود ما از معرفت نفس در اينجا شناخت ماهيت نفس ، تجرد يا مادى بودن آن ، وحدث و كثرت ، حدوث و قدم و ديگر مباحثى كه در علمالنفس فلسفى از آنها گفتگو مىشود نيست ، هر چند اين مباحث تاثير انكار ناپذيرى در معرفت نفس دارند ، بلكه مقصود از معرفت نفس شناخت نفس از طريق معرفت و شناخت پروردگار است و چنين معرفتى جز باعبوديت و بندگى و ارتباط و اتصال به مبدا غيب و فناى در او حاصل نمى شود . تاكيد بر مساله معرفت نفس سلوك و روشى است كه در متن دين بر آن تاكيد شدهاست و آقا على قاضى و ديگر بزرگان وادى معرفت و عرفان اين روش را از متن دين گرفته و در راستاى آن به بيان دستورالعمل براى نفوس مستعد متناسب با استعداد و شايستگى هاى آنان اقدام كردهاند . ترديدى نيست كه انسان معجونى مركب از نفس و بدن است . در اين تركيب نفس او اصل و بدن فرع است و حقيقت انسان را بدن او تشكيل مىدهد . انسان به اعتبار نفس و روح خويش است كه اعجوبه هستى و عالم كبير نام گرفتهاست . نفس او كه ذاتا حقيقت نورانى والهى است نردبان ترقى و ارتقاى او به مقام قرب الهى بوده و بواسطه نفس است كه مسافر عوالم ملكوت است . نفس داراى چنين اقتضاى طبيعى و جبلت ذاتى است ، از اينرو مردم مطابق با اين فطرت اصيل و جبلت ذاتى بدنبال معرفت نفس وطى سلوكاند و همين مسئله تحمل عبادتها و رياضتها و سختيها را آسان مينمايد . اما از سوى ديگرمحل لغزش و انحراف وبدفهمى نيز شدهاست . گروهى با سوءاستفاده از گرايش فطرى و ذاتى انسان به تهذيب نفس و سلوك عرفانى ، انحرافها و خرافات را تحت عنوان عرفان و دستورالعمل اخلاقى عرضه مىكنند . گروه ديگرى نيز با مستمسك قرار دادن اين جبلت ذاتى به تاسيس فرق و مكاتبى دست زدهاند كه اغلب دستورالعمل هاى آنان مطابق با نيازهايذاتى بشر و هماهنگ با خواست و فطرت آدمى نيست . گروهها و مدعيان زيادى در اين باره وجود دارد كه بحث وبررسى همه آنها مجال ديگرى ميطلبد . ادعا اين نيست كه همه كسانى كه در مسير سيرو