دهم : لطائف و اشارات نماز
از جمله لطائف نماز اشاراتى است كه به روز قيامت دارد و ما اكتفا مىكنيم به آنچه مرحوم نراقى در « معراج السعادة » بيان فرموده :
برخى از بزرگان در بيان اسرار نماز گفتهاند : نماز نمونهاى است از كيفيت حضور در عرصهى قيامت ؛ كه اگر انسان متوجه آن حالات باشد ، نماز او حال و هواى جديد پيدا مىكند :
- اذان اشاره به صور دوّم ، و زنده شدن مردگان است ؛
- و اقامه به جاى منادى پروردگار است كه بندگان را به حضور مىطلبد ؛
- و ايستادن رو به قبله ، اشاره به ايستادن در حضور حضرت حق مىباشد براى باز پرسى از اعمال و رفتار او ؛ - و چون بنده در اين حالت ابتدا شروع به تكبير و تحميد و تمجيد و ثنا و ستايش حضرت مالك الملوك مىكند ، تكبيرات و قرائت اشاره به آن است ؛
- و در حال ركوع در مقام تعظيم برمىآيد و در آن وقت گويى خطاب الهى مىرسد : اى بنده تو فلان عمل را انجام دادهاى ! و فلان معصيت را مرتكب شدهاى ! چرا چنين و چنان كردهاى ؟ ! و تعظيم تو امروز چه فايده ؟ !
- پس راه ذلّت و عجز و لابه و خاكسارى پيش مىگيرد و خود را به خاك مىافكند و به سجده مىرود ؛