[ چگونگى آفرينش بشر ]
تفسير :
پس انسان بايد بنگرد كه از چه چيز آفريده شده است ؟
يعنى هر كه منكر بعث و نشور است ، بايد نظر كند و تأمّل نمايد در اصل ايجاد خود ، كه از چه آفريده شده است ؟ تا بداند آن كسى كه موجد و خالق اوست ، بر اعادهء او براى جزا و پاداش اعمال قادر است .
خُلِقَ مِن . . . : از آبى جهندهء مختلط از زوجين ( نطفه ) آفريده شده است .
آبى كه از ميان صلب مرد و استخوانهاى سينهء زن بيرون مىآيد .
[ روز رسوايى و ناتوانى بشر ]
( آيهء 8 - 10 ) ( إِنَّهُو عَلَى رَجْعِهِى لَقَادِرٌ * يَوْمَ تُبْلَى السَّرَآلِرُ * فَمَا لَهُو مِن قُوَّةٍ وَ لَانَاصِرٍ )
تفسير :
بى ترديد آن خداى آفرينندهء انسان از نطفه بر زنده كردن او و بازگرداندنش به زندگى پس از مرگ براى رساندن به جزاى اعمالش تواناست .
خداى تعالى در اين آيه برهان اثبات وقوع حشر را بيان فرمايد ، بدين تقرير كه بايد البتّه انسان تأمّل نمايد در خلقت اوليهء خود كه از چه چيز خلق شده ؟ معلوم است كه قادر متعال او را از قطرهء آب جهنده كه منى باشد آفريده و به اين هيئت خاص درآورده ، پس همان خالق يگانه البتّه بر اعادهء او در قيامت قادر است چنانچه وقتى در مقام انكار گفتند :
مَنْ يُعِيدُنَا : كيست كه ما را بعد از مرگ زنده نمايد ؟ در جواب فرمود : قُلِ الَّذِى فَطَرَكُمْ اوَّلَ مَرَّةٍ « 1 » : بگو : آن كسى كه شما را در اوّل مرتبه از نطفه بيافريد و آن را جان داد .
يَوْمَ تُبْلَى السَّرَآئِرُ : در روزى كه نهانهاى انسانها آشكار شود . يعنى ايمان و كفر مغزها ، فضائل و رذائل نفسها ، اسرار دلها ، و عملهاى پنهان آشكار گردد .
روايت شده است كه : خداى متعال اعمال هر يك از بندگان را در قيامت ظاهر گرداند تا بدانند
هامش
( 1 ) . سورهء اسراء ، آيهء 51 .