اعراب :
يوم ظرف و متعلّق به « لتبعثنّ » يا « لتنبؤنّ » در آيهء هفتم است .
[ عمل صالح و آمرزش گناهان ]
تفسير :
برانگيخته مىشويد در روزى كه شما را براى روز اجتماع جمع خواهد كرد . آن روز ، روز مغبون كردن يكديگر يا مغبون شدن از يكديگر است ؛ چون يكى به خاطر ضايع كردن حقوق ديگرى در دنيا ، پاداش خود را از دست مىدهد و ديگرى كه حقش ضايع شده به آن پاداش مىرسد و يا ديگرى كيفر خود را به ديگرى كه حقش را ضايع كرده تحميل مىكند يا براى اداى حقوق ديگران درجات بهشت خود را با دركات جهنّم او تبديل مىكند .
يا يوم التغابن به اعتبار آن است كه هر يك بر مقدار نصيب خود پشيمانى و حسرت و احساس مغبون شدن دارد . كافر گويد : چرا مسلمان نشدم كه به بهشت روم ؟ ! و مؤمن گويد :
چرا بيشتر عبادت نكردم تا درجات بالاتر و بيشتر داشته باشم ؟ ! پس كافر ، خود را به خاطر ترك ايمان مغبون داند و مؤمن نيز براى كوتاهى در عبادت و احسانِ بيشتر ، خود را مغبون و زيانكار مىداند .
در مجمع البيان از حضرت رسول صلى الله عليه و آله در تفسير اين آيه روايت شده است :
مَا مِنْ عَبْدٍ مؤمنٍ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إلّاارِىَ مَقْعَدَهُ مِنَ النّارِ لَوْ أساءَ لِيَزْدادَ شُكْراً ، وَمَا مِنْ عَبْدٍ يَدْخُلُ النّارَ إلّاارِىَ مَقْعَدهُ مِنَ الْجَنَّةِ لَوْ أحْسَنَ لِيَزدَادَ حَسْرَةً . « 1 »
هيچ بندهاى در بهشت نرود مگر آن كه جاى او را در جهنّم بر فرض آن كه بدكار مىبود به او نشان دهند تا شكر را زياده كند ، و هيچ بندهاى در جهنّم نرود مگر آن كه مكان او را در بهشت بر فرض آن كه نيكوكار بود به او نشان دهند تا حسرت و ندامت او زياده شود .
در آن روز مؤمن جاى كافر را در بهشت ميراث مىگيرد ، و كافر در جهنّم ، جاى مؤمن را .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 5 ، ص 299 .