لغت و اعراب :
ديار جمع دار ، و حصونهم فاعل مانعتهم كه اسم فاعل است مىباشد . قذف به معنى انداختن و قرار دادن .
[ تبعيد يهود بنى نضير و ضبط اموال آنها ]
تفسير :
اوست كه كافران اهل كتاب را - يعنى يهود بنى نضير را - براى نخستين بار اخراج و تبعيد دسته جمعى كرد . از خانههاشان ( از مدينه ) بيرونشان كرد و از جزيرة العرب به شام رفتند . شما به خاطر شجاعت و كثرت آنها گمان نمىكرديد كه از مدينه به طرف شام خارج شوند و آنها هم گمان مىكردند كه قلعهها و دژها و حصارهايشان آنان را از ارادهء خدا جلوگيرى خواهد شد .
شأن نزول : در مدينه سه گروه از يهود كه با حضرت عهد بسته بودند عهد را شكستند .
يك گروه بنى نضير بودند و اين آيات در بارهء آنها نازل شد :
پس ارادهء خداوند از آن جا كه گمان نمىبردند و تصور نمىكردند ( زيرا قلعههاى آنها بسيار محكم بود ) بر آنها رسيد و خداوند در دلهايشان رعب و هراس افكند به گونهاى كه خانههاى خود را به دست خويش و به دست مؤمنان خراب مىكردند .
ابن عباس گفته : مسلمانان از بيرونْ سوراخ مىكردند تا به اندرون روند و ايشان از اندرونْ ديوارها را مىشكافتند تا فرار كنند !
و روايت شده است كه يهود چون دانستند كه منازل آنها به دست مسلمانان خواهد افتاد ، خانهها را خراب كردند تا هر چه مىخواستند از درها و چوبها ببرند ، چون پيامبر به آنها اين اجازه را داده بود كه هنگام رفتن هر چه مىخواهند بجز سلاح جنگى با خود ببرند . پس ششصد شتر بار كردند و از مدينه به شام رفتند .
فَاعْتَبِرُواْ يأُوْلِى الْأَبْصرِ : پس اى صاحبان بينايى ، عبرت بگيريد و پند يابيد و در احوال آنها تأمّل كنيد كه چگونه خداى تعالى مؤمنان را بدون قتال و جدال بر آنها مسلط گردانيد تا به مرتبهاى كه از خوف و هيبت مؤمنان ، همهء آنها خانههاى خود را رها كرده فرار نمودند !