به نحو تأسيس يا امضا و تأكيد تشريع شده است هر چند خصوصيات و كيفيت توارث و كميّت موروث در ميان جوامع گذشته روشن نيست .
و اين حكم در آيه از سه جهت مورد تعميم قرار گرفته است : از ناحيهء ورّاث يعنى ارثبرها كه همهء ارحام هستند طبق طبقهبندى خاص ؛ و از ناحيهء موروثين يعنى امواتى كه ارث مىگذارند ؛ و از جانب ماتَرَكِ آنها كه اعم است از اموال و اعمال و حقوق .
معناى آيه : براى مردان ، يعنى طايفهء ذكور اعم از پير و جوان و كودك حتى جنين و نطفهء در رحم مادر ، بهره و سهمى است از آنچه پدر و مادر و خويشان آنان از خود باقى گذاشتهاند ؛ و براى زنان ، يعنى طايفهء اناث حتى جنين و نطفه ، نيز بهره و نصيبى است از آنچه پدر و مادر و خويشان آنان باقى گذاشتهاند .
مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ نَصِيباً مَّفْرُوضاً
« مماقلّ » بدل از « ماترك » است ، يعنى : اين توارث از اندكِ آنچه ماتَرَك ميت است يا از بسيار آن ثابت است . و اين بهره براى آنها فرض و واجب از جانب خداست . ظاهر آيه اين است كه ارث از ملكيتهاى قهرى است ، يعنى به مجرد موت شخص ، ماتَرَك او قهراً طبق طبقهبندى خاص ميان ارحامش منقسم مىشود و نياز به قبول ندارد .
وَإِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُوا الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينُ فَارْزُقُوهُم مِنْهُ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَعْرُوفاً « 8 »
تفسير :
وَ إِذَا حَضَرَ الْقِسْمَةَ أُولُواْ الْقُرْبَى وَ الْيَتَامَى وَ الْمَسَاكِينُ فَارْزُقُوهُم مِّنْهُ
اين آيه در مقام بيان حكمى است استحبابى ، ارفاقى ، اجتماعى و اخلاقى ، و نسبت به ارحام از مصاديق صلهء رحم است كه مورد ترغيب شرع است . يعنى : و اگر در وقت قسمت تركهء ميت ، عدهاى از ارحام او حضور يابند ، يعنى آنانكه به خاطر دورى طبقه يا مخالفت
تفسير روان (فارسى) — صفحة 22
مساهمون: الشيخ علي المشكيني
ص٢٢