مناسبات عالم خاكى استعمال شدهاند و منظور از آنها ، طومار و ورق و دفترى كه در بين مردم متداول است ، نمىباشد و شايد منظور ، مشاهده و تجسم كردن بنده ، اعمال و نتايج آنها - اعم از بد و خوب - باشد ؛ زيرا اشتغالات و حجابهاى عالم خاكى ، مانع از شهود صورت واقعى اعمال در اين عالم است و در هنگام مرگ انسان آنها را مشاهده مىكند و مىگويد : « پروردگارا مرا برگردان ، شايد در باقى عمر ، كار شايسته انجام دهم . » و پاسخ دريافت مىكند : « چنين نيست ، اين فقط حرف است كه او مىزند . » چنانكه در قيامت هم به نص كتاب خدا ، اعمال خود را مشاهده مىكند و مىگويد : « در آن روز مردم پراكنده مىشوند تا اعمال خود را ببينند پس هر كس ذرهاى كار خوب انجام دهد ، آن را مىبيند و هر كس ذرهاى كار بد انجام دهد ، آن را مىبيند . »
امّا مقصود از اين بخش از حديث ( ظاهراً ) اين است كه عموم مردم كه عامل به رضاى خدا و دوستدار او نيستند ، به دليل ترك محاسبه در اين دنيا ، در محشر ، ديوان محاسبات برايشان گشوده مىشود ، بر خلاف دوستداران و عاملين به رضاى الهى كه با محاسبهء نفس در اين دنيا و با عنايت خداوند متعال ، به كمال انسانيت رسيده و قيامت كبراى آنها در همين عالم بر پا شده است و ديگر ديوان حساب برايشان گشوده نمىشود ، چنانكه خداوند مىفرمايد : « همانا ايشان ، احضار شدگان هستند ؛ مگر بندگان مخلص خدا . » و نيز :
« جز آنچه انجام دادهايد پاداش نمىبينيد ؛ مگر بندگان مخلص خدا . » و اگر ديوانى هم برايشان گشوده شود ، فقط براى اين است كه اعمال نيك خود را ببينند و شاد گردند .
سر الإسراء في شرح حديث المعراج (فارسى) — صفحة 233
مساهمون: الشيخ علي سعادت پرور (پهلوانى تهرانى)
ص٢٣٣