1672 . « حمد از آن خداست . . . و به او ايمان داريم . ايمان كسى كه با يقين به او اميدوار است و در حالى كه مؤمن است ، به سوى او توبه و رجوع دارد . »
1673 . « چشمها با ديدن ظاهرى ، او را در نمىيابند ؛ ولى دلها به حقيقت ايمان ، او را درك مىكنند . »
بيان
با دقت در بياناتى كه در توضيح اين بخش از حديث ، از كتاب و سنت ذكر شد ، روشن مىشود ايمانى كه بعد از آن شكى نيست ، همان كفر به طاغوت و ايمان به اللَّه و چنگ زدن به رشتهء محكمى است كه شكست و پارگى در ذات آن راه ندارد و بنده هرگز از آن نمىبرد و حتى ميل به قطع رابطه نمىكند .
صاحبان اين درجه از ايمان همان كسانى هستند كه خداوند به واسطهء ايمانشان هدايتشان فرموده ، در بهشتهاى سرسبز ، از زيرپايشان نهرها جارى است ، تحيت آنها در بهشت ، سلام و امن و آخرين سخن و خواستهء آنها اين است : ستايش از آن خداوند جهانيان است و نتيجه اين درجه از ايمان اين است كه صاحب آن در اين جهان به مرتبهء كسانى مىرسد كه خداوند در حقشان فرمود : آنگاه كه از خداوند ياد شود ، دلهاشان مىلرزد و وقتى آيات او بر آنها تلاوت شود ، به ايمانشان افزوده شده و به پروردگارشان توكل مىكنند .
در رواياتى كه از معصومين - عليهمالسّلام - رسيده از اين درجه از ايمان به « تامَّ منتهى تمامه » يا « درجه كامل و نهايى » تعبير شده است و چنان كه در حديث زبيرى گذشت ، اين درجه از ايمان ، عمل است ؛ زيرا فرمود : « ايمان تماماً عمل است . » بنابراين هر كس مىخواهد ايمانش كامل شود ، بايد خود را در راه عمل بيندازد و به دعاى پيامبر - صلّى اللَّه عليهو آله وسلّم - اكتفا نكند ، كما اينكه از شرطهاى عمل ، حركت در مسير صحيحى است كه كتاب و سنت به آن دعوت مىكند ، فلذا رهرو ايمان بايد در خدمت استاد كامل ، سلوك صحيح را فراگيرد تا مشمول دعاى پيامبر - صلّى اللَّه عليهو آله وسلّم - بشود .
سر الإسراء في شرح حديث المعراج (فارسى) — صفحة 441
مساهمون: الشيخ علي سعادت پرور (پهلوانى تهرانى)
ص٤٤١