باغهاى كوفه گذر مىكرد تا به درخت خرمايى رسيد ، در آنجا وضو گرفت ، به نماز ايستاد و به ركوع و سجده رفت . شمردم ، در سجدهاش پانصد بار ، تسبيح گفت ؛ آنگاه به درخت تكيه زد ، دعا كرد و سپس فرمود : « اى حفص ! اين همان درخت خرمايى است كه خداوند به مريم فرمود : شاخهء نخل را تكان بده تا برايت خرماى تازه بيفتد . » بيان
سجده ، فروتنى و شكستگى شخص صاحب مال و نعمت در برابر ولى نعمت و عطا كنندهء مال و كمال است . هر نعمت و كمال وجودى كه در مظاهر كمال موجود است ، در واقع ، مربوط به اعطاكنندهء آن كمال - كه صاحب واقعى آن است - مىباشد ؛ در عين اينكه اعطاكننده ؛ هرگز از مظاهر كمال و دارندگان آن جدا نيست . به تصريح كتاب و سنّت ، اين خضوع و فروتنى در تمام اشياء ، ثابت و مسلّم است ؛ زيرا موجودى كه نبوده و سپس به وجود آمده است ، همچنانكه در به وجود آمدنش به خالق و بخشندهء كمالات ، محتاج است ، در استمرار اين هستى و كمال نيز به او نيازمند است . از اين فقر ذاتى ، فروتنى و شكستگى هر چيزى در پيشگاه ذات مقدس پروردگار ، به « سجدهء تكوينى » تعبير مىشود .
از طرفى توجه هر موجود نسبت به اينكه بايد در برابر ولى نعمت و عطا كنندهء كمالاتش خضوع و فروتنى داشته باشد ، « سجدهء غير تكوينى » ناميده مىشود .
اين نوع سجده همانطور كه در هنگام توجه موجودات به خداوند متعال و فروتنى در برابر او محقق مىشود ، هنگام اظهار نياز و درخواست موجودات از يكديگر در رفع نيازهايشان نيز حاصل مىشود ؛ زيرا موجودى كه از او درخواستى صورت مىگيرد ، در واقع ، از خود چيزى ندارد و هر كمالى در او هست ، متعلّق به پديد آورندهاش مىباشد كه همان خداوند سبحان است .
خداى متعال در قرآن كريم مىفرمايد : « آيا آنچه را خداوند آفريده نديدند كه چگونه سايهاش از چپ و راست در كمال خضوع ، براى او باز مىگردد و آنچه از موجودات و فرشتگان در آسمان و زمين هستند براى خداوند سجده مىكنند و هيچ تكبر نمىنمايند . . . » اين آيه به تصريح ، بر جابجايى اشياء و سايههايشان همراه با
سر الإسراء في شرح حديث المعراج (فارسى) — صفحة 283
مساهمون: الشيخ علي سعادت پرور (پهلوانى تهرانى)
ص٢٨٣