268 . پيامبر - صلّى اللَّه عليه وآله و سلم - فرمود : « از پُرى شكم بپرهيزيد كه مايه تباهى بدن و باعث بيمارى و تنبلى در عبادت است . » و روايت شده است : « هر كس خوراكش اندك باشد ، بدنش سالم و دلش نورانى است و هر كس خوراكش زياد باشد بدنش ، بيمار و دلش تيره و تار است . »
بيان
خداوند متعال در موارد متعددى در اين حديث ( معراج ) صمت ( لب بستن از لغو و سكوت انديشمندانه ) را با گرسنگى با هم آورده و براى آنها آثار و نتايج مشتركى ذكر فرموده است « 1 » شايد سرّ اين مطلب آن باشد كه بود و نبود اعمال نيك و بد به همين دو ويژگى بستگى دارد ، به اين شكل كه هرگاه بنده شكمش گرسنه است و زبانش را حفظ مىكند ، روح و روانش آرام يافته و به فطرت خويش متوجه مىشود و همين امر باعث سر زدن كارهاى خوب از او مىشود و در مقابل ، شكم سيرى و پرگويى و حفظ نكردن زبان ، سبب برانگيخته شدن شهوت و بىخبرى از فطرت و افزايش اشتباهات و سرزدن بديها از انسان مىشود .
بعضى از رواياتى كه در توضيح عبارت : « شكمهايشان از لقمهء حلال سبكبار است . » آمده ، به روشنى ، گرسنگى پسنديده را معنى مىكند . در خبر صالح نيلى از امام صادق - عليهالسّلام - آمده است : « انسان چارهاى ندارد جز اينكه لقمهاى بخورد تا كمر راست كند و روى پا بايستد ، بنابراين هر گاه يكى از شما خواست غذا بخورد ، يك سوم شكم را براى غذا ، يك سوم را براى آب و نوشيدنيها و يك سوم را براى ( آزادى ) نفس و هواى تنفسى قرار دهد . . . » با توجه به اين توضيحات معلوم مىشود ، مقصود از تحريض بر گرسنگى ، گرسنگى پيوسته و دائمى نيست ؛ زيرا اين كار علاوه بر اينكه براى بدن زيانبار است ، سبب غفلت از خداوند متعال نيز مىشود . بنابراين ، آنچه براى سالك راه عبوديت مطلوب است ، اعتدال و ميانه روى در تمام حالات است . البته روزهء واجب و مستحب تأثير زيادى در رسيدن به درجات كمال دارند كه در روزهء مستحب نيز بايد ميانهروى را رعايت كرد .
هامش
( 1 ) . اين موارد در ذيل بخش 21 ذكر شد .