وَ خَلَقْتَهُ مِنْ طِينٍ
« 1 »
؛
فَقاسَ ما بينَ النّارِ و الطّينِ ولو قاسَ نوريةَ آدمَ بِنورِيّةَ النّارِ ، عَرَف ما بينَ النّورَينِ و ضِياءَ أحدِهما على الآخَرِ . » « 2 »
روزى ابوحنيفه بر حضرت صادق - عليهالسّلام - وارد شد . حضرت فرمود : شنيدهام كه تو اهل قياس هستى . گفت : بله . فرمود : اى ابوحنيفه ! قياس نكن ، چون اولين قياس كننده ابليس ملعون بود هنگامى كه گفت : « مرا از آتش و آدم - عليهالسّلام - را از گل آفريدهاى . » پس بين آتش و گل قياس كرد و اگر نورانيت آدم - عليهالسّلام - را با نورانيت آتش مىسنجيد ، تفاوت بين اين دو و برترى و روشنايى يكى بر ديگرى را درك مىكرد .
توحيد در لفظ دعا
967 . « الحمدُ لِلّه المحتَجِبِ بِالنّور دونَ خلقهِ ، فى الأفُق الطامحِ و العزِّ الشّامخِ و المُلكِ الباذخِ . فوقَ كلِّ شىءٍ عَلا ، و مِن كلّ شىءٍ دَنا ، فتَجلَّى من غير لِخلقِه أن يكونَ يُرى ، و هو بِالمَنظَر الأعلَى ، فأحبَّ الاختِصاصَ بِالتّوحيد إذا احتَجَب بِنوره ، و سَما فى علوّه ، و استَتَر عن خَلقه لِتكونَ له الحجّةُ البالِغةُ . » « 3 »
ستايش ويژه خداوندى است كه با نورش از آفريدگانش در افقى بلند همراه با اقتدار و سرافرازى رفيع و پادشاهى بلند مرتبه پنهان و پوشيده است . بر هر چيز برترى و علوّ دارد و به هر چيز نزديك است . براى آفريدگانش جلوه نمود آن كه ديده شود ، ولى او آفريدگانش را مىبيند و در نظر گاه برتر قرار دارد . دوست دارد تنها خودش به يگانگى متصف و منسوب باشد ، چون با نورش پوشيده گشته و در بلند مرتبگى اوج گرفته و از آفريدگانش مستور است ، تا حجت و دليل رسا و گويا از آن او باشد .
هامش
( 1 ) . سورهى اعراف ، آيهى 12 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 2 ، ص 288 ، حديث 5 .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 11 ، ص 37 ، حديث 35 .