ترجمه
مصنّف گويد :
و بهترين قسم از تضمين آنست كه شاعر دوّم كلامش بر شعر شاعر اوّل بواسطه داشتن نكتهاى زائد باشد همچون توريه و تشبيه در قول شاعر :
اذا الوهم ابدى لى لماها و ثغرها * تذكرت ما بين العذيب و بارق
و يذكرنى من قدها و مدامعى * مجرّ عوالينا و مجرى السّوابق
البتّه تغيير اندك در شعر غير مضرّ نبوده و باعث آن نميشود كه از حدّ تضمين خارج گردد .
و بسا تضمين كردن يك بيت و بيشتر از آن را اصطلاحا استعانت خوانده و تضمين يك مصراع و كمتر از آن را ايداع و رفو گويند .
بهترين نوع تضمين
شارح گويد :
و بهترين نوع تضمين آنست كه شعر شاعر دوّم بر اصل يعنى شعر شاعر اوّل زائد باشد يعنى نكتهاى را داشته كه آن فاقد باشد هم چون توريه ( يعنى ايهام ) و تشبيه در قول ابن اصبع :
اذا الوهم ابدى لى لماها و ثغرها * تذكرت ما بين العذيب و بارق
و يذكرنى من قدّها و مدامعى * مجرّ عوالينا و مجرى السّوابق
يعنى : در وقتى كه خيال و وهم براى من سرخى مايل به سياهى لب و نيز دندان او را ظاهر سازد و ياد مىآورم ميان عذيب و بارق و قد رعناى او اشكهاى چشم را كه محلّ حركت كردن سرنيزههاى ما و محلّ رفتن سپاه پيش رونده بسوى جنگ بود .
كلمه [ ابدى ] يعنى اظهر و [ لماها ] يعنى سرخى مايل بسياهى لبهاى آن محبوبه .