و حاصل مراد شاعر در اين بيت آنست كه :
اگر قوم عتيبه بواسطه گشتن تو شادمان شدند پس بتحقيق در عزّت ايشان خلل وارد كرده و بواسطه اينكه رئيس و بزرگشان را كه عتيبه باشد كشتم اساس مجد و بزرگى آنها را منهدم ساختم .
سؤال
اگر در مقام انتقاد گفته شود :
اطّراد با شرحى كه داده شد از قبيل تتابع اضافات است كه از معايب در كلام محسوب مىشود پس چگونه آن را از محسّنات بديعى شمرده ايد .
جواب
در جواب مىگوئيم :
در محلّش مقرّر است وقتى تتابع اضافات از استكراه طبع سالم بود مليح و لطيف محسوب مىشود و اين بيت از همين قبيل است نظير فرموده پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم :
الكريم بن الكريم بن الكريم بن الكريم يوسف بن يعقوب بن اسحق بن ابراهيم .
سپس شارح گويد :
در اينجا آنچه از وجوه معنوى در كلام بود بپايان رسيد و اينك مىپردازيم بوجوه لفظى در كلام .
توضيح المباني في شرح مختصر المعاني (فارسى) — صفحة 176
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧٦