تنبيه
بفعل حال و استقبال لفظ مضارع را اطلاق مىكنند زيرا مضارع در لغت به معناى مشابه است و چون فعل مضارع از نظر اشتراك بين دو معناى حال و استقبال و اراده هر يك بخصوص بكمك قرينه شبيه باسم است از اينرو آن را به اين نام موسوم كردهاند .
تقسيم فعل ماضى
فعل ماضى بر سه قسم است :
1 - ماضى استمرارى : و آن فعلى است كه دلالت كند بر استمرار عملى در زمان گذشته و در زبان تازى براى ساختن آن از ماده « كان » استفاده مىكنند به اين نحو كه مادّه مطلوب از فعل را مطابق صيغه مورد نظر بعد از « كان » قرار ميدهند مشروط باينكه اين ماده با فعل مطلوب از نظر صيغه متّحد باشد ، بنابراين اگر بخواهيم بگوئيم :
من در زمان گذشته بطور استمرار مىنوشتم ، بايد بگوئيم :
كنت اكتب .
2 - ماضى نقلى : آنست كه دلالت كند بر انجام كارى در گذشته نزديك به زمان حال و در زبان عربى براى مثبت آن صيغه مشخص و مخصوصى نيست .
بلى ، براى نفى آن همان فعل جحد را استعمال مىكنند .
3 - ماضى مطلق : آنست كه دلالت كند بر نفس انجام كارى در زمان گذشته بدون تقييد به استمرار يا قرب به زمان حال و يا بعدش از آن همچون اكثر افعال ماضى نظير :
ضرب ، جلس ، كسب .
تقسيم سوّم : عام - خاصّ
فعل از نظر توسعه و محدوديّت معنايش بر دو قسم است :