3 - زائده .
الف و لام تعريف عهد بر سه قسم است :
الف : عهد ذكرى و آن اينستكه الف و لام اشاره است بكلمهاى كه قبلا ذكرش شده است مانند : و ارسلنا الى فرعون رسولا فعصى فرعون الرّسول .
ب : عهد ذهنى و آن اينستكه الف و لام اشاره است به چيزى كه معهود در ذهن است مانند : اذهما فى الغار .
ج : عهد خارجى ( حضورى ) و آن اينستكه الف و لام اشاره است به چيزى كه در خارج مشاهد و محسوس يا بمنزله آن مىباشد و اينقسم از الف و لام در واقع بجاى « هذا » مىباشد مانند : اليوم الكملت لكم دينكم و اتممت عليكم نعمتى .
الف و لام تعريف جنس نيز بر سه قسم است :
الف : استغراق جنس و آن اينستكه بتوان بجاى آن لفظ « كلّ » را حقيقتا قرار داد مانند : و العصر انّ الانسان لفى خسر .
ب : استغراق صفات ( خصائص ) افراد و آن اينستكه بتوان بجاى آن لفظ « كل » را مجازا قرار داد مانند : زيد الرّجل علما .
ج : تعريف ماهيت و آن اينستكه نتوان « كل » را بجاى آن قرار داد نه حقيقتا و نه مجازا مانند : و من الماء كلّ شيئ حىّ .
الف و لام زائده بر دو قسم است .
الف : لازمه .
ب : غير لازمه .
الف و لام زائده لازمه مانند الف و لام در موصولات همچون : الّذى و الّتى .
الف و لام زائده غير لازمه نيز بر دو قسم است :
ج : واقع در كلام فصيح .
د : واقع در كلام غير فصيح .
واقع در كلام فصيح مانند الف و لامى كه بر سر اعلام منقول داخل مىشود مانند :
قواعد صرف و نحو و روش تجزيه و تركيب (فارسى) — صفحة 174
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص١٧٤