شرح فارسى :
توضيح
بلاغت متكلم
بلاغت در متكلّم عبارتست از وجود ملكهاى كه بواسطه آن قدرت برآوردن كلام بليغ داشته باشد اگرچه در مقام تكلّم كلامى به اين وصف تابحال نياورده باشد .
مصنف گويد : از مطالبى كه از قبل تا به اينجا ذكر شد دو امر دانسته مىشود :
1 - نسبت بين بليغ و فصيح عام و خاص مطلق است يعنى بليغ خاص و فصيح عام است ، زيرا طبق قاعده در عام و خاص مرجع نسبت بين ايندو به دو قضيّه است :
اول : موجب كليّه كه موضوعش خاص و محمولش عام است يعنى :
هربليغى ( چه كلام باشد و چه متكلّم ) فصيح است .
دوم : سالبه جزئيّه كه موضوعش عام و محمولش خاص مىباشد يعنى :
بعضى از فصيحها بليغ نيستند .
اما اثبات قضيه اوّل : امكان ندارد بليغ بدون فصيح صدق كند زيرا يكى از اجزاء و مقوّمات بلاغت فصاحت است .
اما در بلاغت كلام بخاطر اينكه در تعريفش گفتيم : آن است كه با مقتضاى حال مطابق بوده و كلماتش نيز فصيح باشند .
و اما در بلاغت متكلّم به جهت اينكه در تعريف آن بلاغت كلام اخذ شده و در بلاغت كلام هم كه فصاحت مأخوذ است پس قهرا فصاحت در تقوّم بلاغت متكلّم نيز ملاحظه شده است ، پس قطعا