الف و لام گاهى براى استغراق افراد جنس مىآيد و آن در وقتى است كه بجاى آن لفظ « كلّ » حقيقتا قرار گيرد و زمانى براى استغراق صفات افراد مىآيد و آن زمانى است كه بجاى آن لفظ « كلّ » مجازا واقع شود .
و در پارهاى اوقات براى بيان حقيقت مىآيد و آن در صورتى است كه با آن و مدخولش به ماهيّت تنها با قطعنظر از زوائد برآن اشاره شود .
و در برخى از وقتها نيز الف و لام براى تعريف عهد ذهنى و حضورى و ذكرى مىآيد .
شرح و توضيح
مؤلّف گويد :
نحاة الف و لام را بردو قسم تقسيم كردهاند :
1 - الف و لام اسمى .
2 - الف و لام حرفى .
الف و لام اسمى همان الف و لام موصوله است كه براسماء فاعل و مفعول داخل مىشود .
و الف و لام حرفى نيز بردو قسم است .
1 - الف و لام تعريف .
2 - الف و لام زائده .
الف و لام تعريف نيز خود بردو قسم است :
1 - الف و لام تعريف عهد .
2 - الف و لام تعريف جنس .
و الف و لام زائده نيز خود بردو قسم مىباشد :
1 - الف و لام زائده لازمه مانند الف و لام داخل بر « الّذىّ » .
2 - الف و لام زائده غير لازمه مانند الف و لامى كه بربرخى اعلام داخل مىشود كه اگر حذف گردد محذورى لازم نمىآيد .
المباحث النحوية في شرح البهجة المرضية (شرح سيوطى) (فارسى) — صفحة 359
مساهمون: سيد محمد جواد ذهنى تهرانى
ص٣٥٩