مساحت آن دوازده كيلومتر است . ارتفاع آن از دريا 748 متر و از سطح دامنه 458 متر مىباشد . اين كوه و غارى كه بر فراز آن است ، به مناسبت تولّد « ثور بن عبد مناة » در آن ، به اين نام معروف شده است . « 1 » پيامبر صلى الله عليه و آله هنگام هجرت به مدينه ، براى گمراه ساختن دشمن ، به سمت اين كوه ، كه بر خلاف جهت مدينه ؛ يعنى در جنوب مكه قرار دارد ، رفت و با ابوبكر و يك راهنماى بدوى سه شبانه روز در غار پنهان شدند ؛ از اين واقعه در قرآن كريم ياد شده است و آن نيز به علت حزن شديد مصاحب و همراه پيامبرخدا صلى الله عليه و آله يعنى ابوبكر بوده كه خداوند مىفرمايد :
. . . إِذْ يَقُولُ لِصاحِبِهِ لا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّهَ مَعَنا . . . . « 2 »
« هنگامى كه ( پيامبر صلى الله عليه و آله ) به مصاحب و همراه خود گفت : محزون و ناراحت نباش كه خداوند با ماست . »
به امر خداى تعالى بر دهانهء آن غار عنكبوتى تار بست و كبوترى تخم گذاشت ، لذا مشركان از ادامهء تعقيب پيامبر صلى الله عليه و آله دست كشيده ، بازگشتند . پيامبر صلى الله عليه و آله پس از آن ، به سمت مدينه حركت كرد . « 3 »
از پايين كوه تا قلّهء آن ، حدود يك ساعت راه است كه امروزه با پلكانهايى سهل العبور شده است . در بالاى آن ، دو غار در نزديكى هم وجود دارد كه بر روى هريك « غار ثور » نوشته شده است ، ولى اوّلى صحيحتر است ؛ زيرا دو تا سه نفر مىتوانند در آن مخفى شوند . ارتفاع آن حدود 30 / 1 متر و طول و عرض آن 5 / 3 مترمربع است . در قرن نهم و سيزدهم هجرى دهانهء ورودى را كمى بازتر كردند و يك راه خروجى نيز براى آن قرار دادند تا زائران بتوانند از يك طرف وارد و از طرف ديگر خارج شوند . كمى
هامش
( 1 ) . ياقوت حموى ، معجم البلدان ، ج 2 ، ص 86
( 2 ) . توبه : 40
( 3 ) . فاكهى ، همان ، ج 4 ، صص 83 - 80 ؛ ابن سعد ، الطبقات الكبرى ، ج 1 ، صص 228 - 232 ؛ نهروانى المكى ، الاعلام باعلام بيت اللَّه الحرام ، ص 448 ؛ جاحظ ، العثمانيه ، ص 52 ؛ كاندهلوى ، حياة الصحابه ، ج 1 ، ص 318 . در بخش مدينه از هجرت آن حضرت ياد خواهيم كرد .