نمىدانستند ، امّا به سبب اهميت قائل شدن براى امر شور و مشورت ، نظر فرماندهان سپاه را پذيرفتند . نيروهاى سپاه اسلام ، كه تعداد آنان هفتصد نفر بود ، پيش قدم شده و در دامنهء احد استقرار يافتند و آن را چون يك دژ مستحكم طبيعى ، پشت سر سپاه خود قرار دادند .
در سمت چپ استقرار نيروهاى اسلام ، تپه ياكوه كوچكىاست بهنام « جبلالعَينيْن » .
از اين تپه تا نخلستانهاى درهم تنيده و غير قابل عبور ، مَعْبر يا تنگهء كوچكى بود كه پيامبر صلى الله عليه و آله براى تأمين عقبهء سپاه ، پنجاه تيرانداز را به فرماندهى « عبداللَّه بن جبير » بر اين تپه گمارد تا به حفاظت از آن گذرگاه بپردازند ؛ لذا اين تپه به « جبلالرمّاة » معروف شد . اين عدّه به رغم تأكيد آن حضرت ، مبنى بر رها نساختن تنگه ؛ چه در حال پيروزى و چه هنگام شكست ، به گمان اينكه كار دشمن تمام شده ، به طمع جمعآورى غنايم ، تنگه را رها كردند . سواران دشمن نيز به فرماندهى خالد بن وليد ، كه در پى چنين فرصتى بودند ، با يك حملهء غافلگيرانه ، از تنگه عبور كرده و از پشت به سپاه اسلام هجوم آوردند . اين هجوم حسابشدهء دشمن و غفلت نيروهاى محافظ تنگه ، سرنوشت سپاه اسلام را تغيير داد و پيروزى آنان را به شكستى دردناك بدل كرد . تپهء ياد شده ، كه همچنان موجود است ، رو به رو و سمت جنوب مقبرهء شهداى احد و كوه احد واقع شده و امروزه زائران بالاى آن رفته و خاطرهء آن نبرد بزرگ را در ذهن خود مجسم مىسازند .
در اين جنگ ، ضايعات جبرانناپذيرى به سپاه اسلام وارد شد ؛ از جمله : شهادت يكى از بهترين حاميان پيامبرخدا صلى الله عليه و آله ؛ يعنى حضرت حمزه سيدالشهدا به همراه پرچمدار اسلام ، مُصْعَب بن عُمَيْر ، عبداللَّه بن جحش و فرماندهء تيراندازان و نگهبانان تنگه ؛ يعنى عبداللَّه بن جبير و بيش از هفتاد تن از بهترين صحابهء پيامبر خدا . صلى الله عليه و آله
پيامبر صلى الله عليه و آله ميان انبوه دشمن تنها ماند و جز على عليه السلام و معدود ياران پايدارو مقاوم وى ، كه همواره كنار آن حضرت حضور داشتند و شجاعانه از جان ايشان حفاظت مىكردند ، بقيهء صحابه گريختند و به دامنهء احد عقبنشينى كردند . در اين درگيرى ، پيشانى و دندان آن حضرت شكست . على عليه السلام ناگزير ايشان را به سمت احد برد و در شكافى به استراحت پرداختند و جراحات ايشان را مداوا كردند . اين غار يا شكاف ، امروزه در شمال مقابر شهدا و در دامنهء احد است . ( تصوير شمارهء 85 )
تاريخ و آثار اسلامى (مكه مكرمه و مدينه منوره) (فارسى) — صفحة 296
مساهمون: اصغر قائدان
ص٢٩٦