ترجمه : كسانى كه پيش از مهاجران در مدينه جاى ساختند و ايمان را ( پذيرفتند ) دوست مىدارند كسانى را كه به سوى آنان هجرت مىكنند و نسبت به اموالى كه به مهاجرين داده مىشود ، احساس حاجت نمىكنند و ديگران را بر خود مقدم داشته گو اينكه خود احتياج دارند و هركس از بخل نفس خود محفوظ بماند رستگار است .
و علت منافات واضح است ، زيرا آيات گذشته امر به ميانه روى و اعتدال مىكند و اين آيهء شريفه فداكارى و از خودگذشتگى و ترجيح دادن ديگران را بر خود در عين نيازمندى مىستايد .
و ليكن با دقت در خود آيات منظور روشن مىشود :
آيات شريفهء :
« وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً »
« 1 » و
« الَّذِينَ إِذا أَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا . . . »
« 2 »
،
حد اعتدال در بذل و بخشش را كه همانا ممدوح است بيان مىكند و به آن امر و ترغيب مىنمايد . « 3 »
خصوصاً در سورهء اسراء ابتدا امر به انفاق مىكند و از تبذير نهى مىكند
« وَ آتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسْكِينَ وَ ابْنَ السَّبِيلِ وَ لا تُبَذِّرْ تَبْذِيراً »
« 4 » و سپس مورد عدم امكان انفاق را ذكر مىكند و دستور مىدهد كه به وجه احسن سؤال كنندگان را رد كنند :
« وَ إِمَّا تُعْرِضَنَّ عَنْهُمُ ابْتِغاءَ رَحْمَةٍ مِنْ رَبِّكَ تَرْجُوها فَقُلْ لَهُمْ قَوْلًا مَيْسُوراً » ،
« 5 » اگر اعراض كردى از آنان ( ذوى القربى و المساكين ) - نداشتى و خجالت كشيدى و رو برگرداندى - به اميد رحمت خدا كه برساند پس با گفتار نرم با آنان سخن بگو .
پس از بيان موارد انفاق و عدم انفاق مىفرمايد :
« وَ لا تَجْعَلْ يَدَكَ مَغْلُولَةً إِلى عُنُقِكَ وَ لا تَبْسُطْها كُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً » .
« 6 »
در اينجا يك نوع را ذكر نكرده است و آن اينكه انسان داشته باشد و از روى بخل ، انفاق نكند ، شايد براى تكريم رسول خدا باشد كه اين صفت مذموم را به ميان نمىآورد ، چون كه خطاب به رسول خدا بوده است .
و ليكن همين اعتدال نيز به حسب شرايط زمانى و مكانى متفاوت است گاهى اسلام و مسلمين در مضيقهء اقتصادى شديد واقع مىشوند كه به گذشت و فداكارى بيشترى احتياج دارد ، حتى با وجود احتياج خود هم انفاق مىكند ولى نه به حد
« كُلَّ الْبَسْطِ »
برسد مثلًا لباسهاى ما يحتاج خود را تقسيم مىكند و اطاقهاى خانه را هم تقسيم مىنمايد و
هامش
( 1 ) - سوره اسراء ، آيه 29 .
( 2 ) - سوره فرقان ، آيه 67 .
( 3 ) - لازم به تذكر است كه اين هر دو آيه جزء آيات مكى است .
( 4 ) - سوره اسراء ، آيه 26 .
( 5 ) - سوره اسراء ، آيه 28 .
( 6 ) - سوره اسراء ، آيه 29 .