ابتدا دستور داد اطراف كعبه طواف كنيد ، سپس فرمود : اينجا جاى مساوات است ؛ يعنى بر محور مساوات بگرديد تا هرگونه امتياز فردى و نژادى را از خود بزداييد . ديگر نژادها و قومها را چون نژاد و قوم خود بدانيد . طواف در مسجدى كه براى همگان يكسان است درس مساوات و طهارت مىدهد . اگر به ابراهيم و اسماعيل - عليهماالسلام - فرمود : « ان طهّرا بيتىَ للطائفين » « 1 » ؛ يعنى طواف كننده در كنار كعبهء پاك ، طواف مىكند تا درس طهارت بياموزد . در اين قسمت هم فرمود : طواف كنندگان در مسجدى طواف مىكنند كه براى همگان يكسان است تا زادِ راه حاج و رهآورد مُحرِم ، آموختنِ مساوات باشد .
تخليه و تحليه
حجّ همانند ديگر عبادات ، آداب و سننى دارد و فرايض و احكامى .
برخى از امور ، جزء آداب حج و از مسائل ارشادى آن بشمار مىآيد .
برخى ديگر جزء مستحبات است و بخش سوّم جزء واجبهاى اين عمل عبادى - سياسى است .
همهء اين آداب ، سنن و فرائض ، براى تحصيل و كسب صفات ثبوتى و پرهيز از صفات سلبى است . انسان از آن جهت كه مظهر ذات اقدس الهى و خليفةالرحمان است ، داراى صفات ثبوتى و سلبى است . صفات نقص ، صفات سلبىِ انسان است و صفات كمال ، صفات ثبوتىِ او ، و آدمى
هامش
( 1 ) - بقره : 125