ثانيا در صورت پذيرفتن توجيه گذشته ، دورانهاى ششگانه خلقت در انحصار خلقت زمين ( در چهار روز ) و تشكيل طبقات هفتگانه آسمان ( در دو روز ) خواهد بود و در نتيجه سهمى از اين دورانها براى جرم نخستين آسمان كه دخان ( گاز ) است باقى نخواهد ماند ، در حالى كه دورانهاى آفرينش زمين پيش از آسمانها و ستارگان است ! . در صورتى كه دخان آسمانى را نيز سهمى از اين دورانها است .
و آيات :
خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ
چنان كه از پيش گذشت تنها ناظر به تشكيل طبقات آسمانى نبوده ، و مشتمل بر مادهء نخستين طبقات هفتگانه كه دخان آسمانى بوده ، نيز هست « 1 »
بنابراين توجيه فوق با تمامى اشكالاتيكه در برداشت كارى از پيش نبرده و ضديت ميان هشت روز و شش روز را با بيان زير به صورتى ديگر تجديد نمود .
آيات هفتگانه دورانهاى خلقت را منحصر به شش روز كرده ، ولى آيهء فوق شش روز با اضافهاى مبهم كه زمان آفرينش گاز آسمانى و يا باضافه ستارگانست .
حل مشكل : چنان كه قبلا نيز اشاره شد ، ايام اربعه هرگز مربوط به اصل آفرينش جرم زمين - تا چه رسد به آسمان - نيست ، بلكه اين چهار دوران در انحصار تكميل زمين ما و يا هفت زمين است ، بنابراين در آيات سوره فصلت تنها چهار دوران از دورانهاى ششگانهء آفرينش ياد شده ، كه دو دوران مربوط به زمين ، و دو دوران راجع بتشكيل بخشهاى هفتگانهء آسمان است .
هامش
( 1 ) - در گذشته گفتيم كه سنجش ميان دو آيه :خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍوثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ .فَسَوَّاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍفى يومين چنان نتيجه ميدهد كه هفت بخش آسمان از نخست بدينسان پديد نشده بلكه در آغاز گازى يكنواخت از نخستين انفجار برخاسته :وَ هِيَ دُخانٌپس آنگه اين گاز در دو دوران بهفت بخش تقسيم شده است .