و نكته اينكه در آيات گذشته مدت آفرينش جهانرا شش يوم ، و در اين آيه يك يوم معرفى كرده اينستكه : در صورت نخست زمانرا بر قسمتهاى گوناگون آفرينش بخش كرده ، و در صورت دوم تمامى مدت آفرينش را نسبت به زمان پيش از خلقت سنجيده است ، چنان كه گوئيم : « روزيكه پيمبر اسلام زندگى ميكرد » كه در اين تعبير از سراسر زندگى آنحضرت بعنوان يكزمان - يكروز ياد شده .
يا گوئيم : روزيكه مبعوث برسالت شد ، و روزيكه دعوتش را علنى فرمود و روزيكه بمدينه هجرت كرد و . . . كه در اين تعبيرات چون اجزاء زمان زندگى آن بزرگوار نسبت بهم سنجيده شده ، بعنوان چند روز بيان شده است .
احتمال 4 - يوم ربوبى :
اصطلاح يوم ربوبى را مفسران از قرآن اقتباس نموده و بآيات زيرين تمسك جستهاند :
1 -
وَ يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذابِ وَ لَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَ إِنَّ يَوْماً عِنْدَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ
[ الحج 48 ] .
تفصيل سخن در پيرامون احتمالات يوم ربوبى كه در آيه فوق « كألف سنة مما تعدون » محسوب شده ، در كتاب تفسير « الفرقان » آمده ، و نتيجهاى كه آنجا از بحث گرفتهايم اينست كه : در صورتى يوم ربوبى بمعنى هزار سال است ، كه آيهء شريفه در مقام بيان اصطلاح خاصى درباره لفظ يوم بوده است .
و همچنين در آيهء 5 سوره سجده يوم بمعنى هزار سال « 1 » .
هامش
( 1 ) - قال تعالى :اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى عَلَى الْعَرْشِ ما لَكُمْ مِنْ دُونِهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا شَفِيعٍ أَ فَلا تَتَذَكَّرُونَ * يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ( السجدة 5 ) ( بقيه در صفحه بعد )