در فوت او مشهد تعطيل شد و پيكر پاكش با حضور هزاران تن از علما ، طلاب و مردم ، تشييع شد . و در دارالسعادهء آستان ملك پاسبان رضوى عليه السلام و پايين پاى مبارك ، شرف دفن يافت . در قم ، تهران و مشهد براى او مجالس متعددى برقرار شد . درباره تاريخ فوتش گفتهاند :
سر برآورد آندم با گريه گفت * بر در دربار طوس ، او شد مقيم ( 1365 ) « 1 »
رسالهء حاضر
برخى از دانشمندان و علما ، در مقام شرح اين حديث و حل شبههاى كه در ظاهر آن به نظر مىرسد ، برآمدهاند .
آشتيانى ابتدا چند مورد از آراء و نظرات آنها را نقل و نقد مىكند . فخر رازى ، سيد مرتضى و ملا احمد نراقى ، از كسانى هستند كه مؤلف نظرات آنها را بدون ذكر نام آورده و رد كرده است .
ايشان بعد از اين مطالب ، خود براى رفع غبار از ظاهر روايت ، از اسباب صدور حديث استفاده مىكند و قضيهاى را كه باعث صدور اين فقره شده است ، نقل مىنمايد .
با استفاده از اين سبب صدور ، ضمير موجود در « عمله » به مؤمن برنمىگردد ، تا مشكل و شبههاى پيش آيد .
اين رساله به درخواست دانشمند فقيد ، مرحوم احمد گلچين معانى ، تحرير شده و به خط آية اللَّه آشتيانى ، در مجموعهء ارزشمند گلزار معانى به چاپ رسيده است . « 2 »
تنها نسخهء موجود از اين اثر ، همين تصوير است .
مهدى سليمانى آشتيانى
هامش
( 1 ) . اختران فروزان ، ص 174 .
( 2 ) . گلزار معانى ، ص 17 - 20 .