و در كلام حضرت امير المؤمنين عليه السلام ، چنانچه در نهج البلاغة روايت كرده ، واقع شده كه بسيار خوب است تواضع اغنيا نسبت به فقرا از براى طلب رضاى الهى ، و بهتر از آن ، تكبّر كردن فقراست بر اغنيا از راه اعتماد بر خداى تعالى . « 1 » و ظاهر آن است كه مراد از تكبّر كردن فقرا بر اغنيا ، ترك تملّقات گدايانه و افتادگىهاى خسيسانه باشد ، چنانچه آخر كلام ، اشعار به آن دارد . و آن كه تكبّر فقرا نسبت به اغنيا مستثنا باشد ، بعيد است . و تواضع فقرا پيش اغنيا ، از جهت طمع و ملاحظهء جهت غنا و توانگرى ايشان ، بسيار مذموم است . و در نهج البلاغة ، از آن حضرت ، روايت كرده كه فرمود : كسى كه نزد يكى از اغنيا رود و از جهت غنا ، فروتنى پيش او كند ، دو ثلثِ دينش مىرود . « 2 »
[ 2 . نشانههاى متكبّران ]
و از جملهء اوصاف ذميمهء متكبّران و علامات تكبّر ، راه رفتن از روى خَيلا و حركت دادن دستها و ساير اعضاست ، و بر خود باليدن و به چپ و راست خود از روى خودبينى نظر كردن . و حق تعالى در كلام مجيد فرموده :
« وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبالَ طُولًا »
. « 3 » و ترجمهء ظاهرش اين است كه : راه مرو در روى زمين از روى تكبّر به درستى كه تو زمين را نمىدرى و در بلندى به كوهها نمىرسى .
و از حضرت على بن الحسين عليهما السلام روايت كردهاند كه در وقت راه رفتن ، دستهاى مبارك آن حضرت ، از برابر بدن نمىگذشت . « 4 » و از حضرت پيغمبر صلى الله عليه و آله روايت كردهاند كه روزى بر جماعتى گذشت كه يك جا جمع شده بودند . پرسيد كه : از براى چه اين جا جمع شدهايد ؟ گفتند : ديوانهاى در اين جا هست كه از او حركات سر مىزند . فرمود : اين ، مجنون نيست ؛ بلكه شخصى است كه به بلايى مبتلا شده و مجنونى كه سزاوار است به آن كه او را مجنون گويند ، آن كسى است كه در راه رفتن ، تَبَختُر مىكند و از روى عُجْب به راست و چپ خود نظر مىكند و بر خود مىبالد و دوشها و پهلوهاى خود را « 5 » متكبّرانه حركت مىدهد و آرزوى بهشت از خداى - عزَّ و جلَّ - مىكند ، با آن كه مشغول
هامش
( 1 ) . نهج البلاغة ، ج 4 ، ص 95 ، حكمت 406 .
( 2 ) . نهج البلاغة ، ج 4 ، ص 50 ، حكمت 228 .
( 3 ) . سورهء اسراء ، آيهء 37 .
( 4 ) . الطبقات الكبرى ، ج 5 ، ص 216 ؛ تاريخ مدينة دمشق ، ج 41 ، ص 378 ؛ تهذيب الكمال ، ج 20 ، ص 390 ؛ سير أعلام النبلاء ، ج 4 ، ص 392 ؛ كشف الغمّة ، ج 2 ، ص 286 .
( 5 ) . الف : - « را » .