5 . ردّيّهها بر آثار ملّا خليل
آراء مطرح شده در آثار ملّا خليل موجب گشت تا آثار او مورد نقد و ايراد عالمان انديشمند قرار گيرد و بر كتابهاى وى ردّيّههايى نوشته شود . تعدادى از اين نقدها در ذيل آثار ملّا خليل معرفى گرديد . تعداد ديگرى از آنها عبارتند از :
1 . نقد كلام ملّا خليل قزوينى ( به فارسى ) . از صدر الدين محمّد بن محمّد صادق قزوينى حسينى ( زنده در 1109 ق ) شاگرد آقا رضى قزوينى . حسينى در اين رساله ، كه در سال 1103 ق آن را نگاشته ، بر كلام ملّا خليل در صافي في شرح الكافي - كه مىگويد : « من ترك أخاً لُامّ وابن أخ لأب وامّ . . . » و نيز حاشيهء محمّد باقر برادر ملّا خليل كه بر اين بخش حاشيه زده - ردّى نوشته است . « 1 »
نسخهء اصل اين رساله در كتابخانهء شخصى قائنى در قم به شمارهء 334 نگهدارى مىشود كه سر آغاز آن چنين است : « اين چند كلمه در بحث فرايض از صافى شرح كافى بهخاطر رسيده و در اين وقت بعنوان شرح الشرح نگاشته » . « 2 »
2 . نقد كلام ملّا خليل در باب رؤيت . از مؤلف قبلى . حسينى در اين شرح مزجى گفتههاى ملّا خليل را در شرح كافى دربارهء حديثى از حضرت امام رضا عليه السلام - كه دربارهء نفى ديدن خدا در دنيا و آخرت فرموده و كلينى در كتاب كافى « باب الرؤية » روايت نموده - نقل و بر آنها ردّ و ايراد مىنمايد . سر آغاز آن چنين است : « بعد الحمد و الصلاة ، هذه كلمات سنحت لي في حديث الإمام الثامن مولانا عليّ بن موسى الرضا عليه السلام » .
مولى على أصغر ابن المولى محمّد يوسف قزوينى - شاگرد ملّا خليل - از ايرادهاى حسينى بر ملّا خليل در رسالهاى جواب داده و پس از آن حسينى در رسالهء ديگرى از جوابهاى ملّا على اصغر پاسخ گفته است . نسخهء هر سه رساله در ضمن ، به خط صدرالدين حسينى در كتابخانهء آيت اللَّه مرعشى موجود است . « 3 »
هامش
( 1 ) . الذريعة ، ج 24 ، ص 277 .
( 2 ) . مجلهء تراثنا ، ش 52 ، ص 139 .
( 3 ) . فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء آيت اللَّه مرعشى ، ج 17 ص 172 - / 174 ، مجموعهء ش 6598 شامل 5 رساله بدين تفصيل : 1 . حاشيه جرجانى بر كشاف ( برگ 1 تا 168 ) ، 2 . حاشيه باغنوى بر حاشيهء جرجانى بر شرحمطالع ( برگ 170 تا 257 ) ، 3 . رسالهء صدرالدين حسينى در نقد ملّا خليل ( برگ 259 تا 267 ) ، 4 . ردّ ملّا على اصغر بر حسينى ( برگ 167 تا 279 ) ، 5 . جواب حسينى از ردّيّه ملّا على اصغر ( برگ 279 تا 289 ) .