و آن روح قوى و منطق بليغى كه افكار مردم را به خدا و روز جزا سوق خواهد داد و در نشر تعليمات دين و اعتلاى اسلام حقيقى خواهد كوشيد به كدام انسان واقعى متعلّق است ؟
آيا آن كس كه پس از او خواهد توانست آيينهء تمامنماى او در ميان قوم باشد كيست ؟
آيا آن عنصر شايستهاى كه در ارحام و اصلاب پاك پرورش يافته ، داراى سرشتى با صفا و روحى تابناك چونان خودش پذيراى حقايق است پيشواى خلق خواهد بود ؟
و سرانجام جانشين و خليفهء او كدام انسان كامل است ؟
هرچند براى وى از روز روشن آشكارتر است كه پس از او سزاوار رهبرى و پيشوايى كيست و خوب مىداند كه جامهء امامت بر چه اندامى برازنده و رساست ، با اين حال منتظر فرمان الهى است و چشم به راه رسول پروردگار است كه به نص صريح خداوند اين موضوع را براى اجتماع مسلمانان آشكار كند .
براى او به سابقهء قبلى نزول وحى ، مسلم است كه پروردگارش در اين موضوع مهم او را بلاتكليف نخواهد گذاشت و براى پرورش درخت برومند و بارآور دين باغبانى كارآزموده و مجرّب و پرورشدهندهاى شايسته و كاردان انتخاب خواهد كرد ، چون مىداند منصب عالى خلافت همانند مقام شامخ نبوت موهبتى است الهى و خداوند به اقتضاى حكمت هر كه را شايسته داند براى آن برخواهد گزيد و وظيفهء مسلمانان را پس از وى در مورد امام و رهبر با نزول وحى معين خواهد كرد .
اينك به ناحيهاى نزديك شدهاند كه « غديرخم » نام دارد و اين جايگاهى است كه از آنجا راه اهل مدينه و مصريان و عراقيان از يكديگر جدا مىشود .
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله هم چنان سرگرم انديشههاى خويش است ، دل بر مبدأ وحى گمارده و چشم به سوى ملكوت دوخته و با ديدگان جذاب خود كه دنيايى از عواطف و بشر دوستى و آثار جهانبينى در بردارد ، به دامنهء ابهامآميز افق خيره مىنگرد و گويى از مشرق انوار وحى منتظر فرمانى بزرگ و امرى خطير است .
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 537
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٥٣٧