و به فرمودهء پيامبر گرامى اسلام صلى الله عليه و آله اين جهان مزرعهء آخرت است .
اما اينكه مىگويد : مالك روز جزاست ، جاى اين پرسش است كه مگر خداوند مالك هر روز نيست و مگر جزاى عمل نيك و بد مخصوص به دنياى ديگر است و مگر انسان در همهء لحظات چه از طريق وجدان و چه از طريق عكس العمل اعمال خويش در دنياى برون و درونش در معرض اجر و عقوبت نيست ؟
بايد گفت : چرا خداوند مالك همهء لحظات است ؟ اختصاص مالكيت به روز جزا براى اين است كه در دنيا به اجازه و اذن خود او نحو مالكيتى براى موجودات زنده هست ، ولى در آخرت جز مالكيت حضرت او مالكيتى حتى مالكيت اعتبارى و نسبى هم وجود ندارد و آدمى هم در برابر عمل خود عكسالعمل مىبيند و آن اين است كه در برابر نيكى انبساط درون و در برابر بدى دچار تازيانهء وجدان مىگردد و يا در برابر كار خوب اعتبار اجتماعى كسب كرده و در برابر كار بد ممكن است دچار عقوبت قانون گردد ، ولى اين اجر و عقوبت به طور قطع نسبت به عمل او كامل نيست ، علاوه بر اين چه بسا نيكىها كه به دور از نظر مردمان انجام مىدهد و مزدى نمىبيند و چه بسا اعمالى كه شيطانى است و انجام مىدهد و از عقوبت آن مىگريزد ، بدون شك در برابر اينگونه نيكىها و بدىها جهان ديگرى لازم است تا نيكان به اجر نيكى و بدان به عقوبت بدى برسند .
شما انبيا و امامان و اوليا خدا را از نظر مزد كارشان چه مىگوييد ، آيا آن بزرگواران به مزد آن همه نيكىها و نيكوكارىها و صبرى كه در برابر آزار دشمنان كردند رسيدند ؟
و طاغوتها كه تا لحظهء آخر خوش زيستند و خوش مردند ، به عقوبت يك عمل ناپسند خود رسيدند ؟
پس جهانى ديگر لازم است كه به مقتضاى عدل و حكمت حضرت حق برپا
عرفان اسلامى ( شرح مصباح الشريعة ومفتاح الحقيقة المنسوب للإمام الصادق ع) (فارسى) — صفحة 380
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص٣٨٠