ظالمترند ! !
بعضى از مفسران ، اين آيه را نازل در پيشآمد حديبيه و منع مشركين عرب ، رسول اكرم صلى الله عليه و آله و اصحابش را از ورود به مكه دانستهاند ، گرچه اوّل آيه با اين داستان تطبيق مىكند ، ولى آخر آيه
[ وَ سَعى فِي خَرابِها ]
« 1 » با اين شأن نزول درست نمىآيد ، چون مشركين عرب هيچ گاه در خرابى كعبه نكوشيدند ، بلكه هميشه به پا نگهدارنده و آبادكنندهء آن بودند ، مگر آنكه مقصود ، تنها خرابى معنوى و از جهت ذكر خدا باشد .
به هرحال ظاهر آيه را نمىتوان ناظر به واقعه مخصوصى دانست و هيچ قرينهاى براى چنين تطبيقى در ميان نيست ، اين آيه بيان حقيقى است كلى و شامل حوادث گذشته مانند خرابىهاى بيت المقدس و زمان نزول آيه مانند منع مشركين در واقعهء حديبيه و آينده مانند خرابى هاى صليبىها و قرامطه از مساجد و همچنين بىرونق شدن معابد و مساجد امروز كه همه نتيجه و آثار شوم اختلاف و تضاد منتسبين به اديان است كه معابد و مساجد را سنگرى براى انشا و ابراز اختلافات و تأمين هواها و منافع خود ساختهاند .
شايستهء مقام مساجد و پاسدارى پايه گذاران و طرفداران آن اين است كه با قلبى هراسناك از خوف خدا و مسؤوليت نسبت به مساجد در آن درآيند تا ديگران را به خشوع و سجده وادارند ؛ نه آنكه بر خدا و خلق سركشى نمايند و مساجد را به صورت پايگاه تحميل انديشهها و سنگر جنگ آرا و عقايد شخصى خود گردانند . يا چون مساجد را از صورت اصلى خود خارج كردند و نسبت به آن خائن گشته و چون وظيفهء پاسدارى آنها را انجام ندادند ، در حقيقت از آن بيگانه و رانده شدند و جز در حال ترس و نگرانى نبايستى در آن وارد شوند .
هامش
( 1 ) - بقره ( 2 ) : 114 .