رضاى او و حمايت و دفاع از آيينش دست به چنين هجرتى زدند نه براى نجات جان خود و يا استفادهء مادى ديگر .
جملهء مِنْ بَعْدِ ما ظُلِمُوا نشان مىدهد كه نبايد فوراً ميدان را خالى كرده بلكه بايد تا آن جا كه ممكن است ايستاد و تحمّل نمود ، اما هنگامى كه تحمل آزار دشمن جز جرأت و جسارت و تضعيف مؤمنان ثمرى نداشته باشد در اين جا بايد دست به هجرت زد ، تا با كسب قدرت بيشتر و فراهم ساختن سنگرهاى محكمتر ، جهاد در تمام زمينهها از موضع بهترى تعقيب شود و به پيروزى طرفداران حق در زمينههاى نظامى و فرهنگى و تبليغاتى منتهى گردد .
جملهء لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فى الدُّنْيا حَسَنَةً نشان مىدهد كه مهاجران راستين اگر چه در آغاز كار ، امكانات مادى خود را از دست مىدهند ولى سرانجام حتى از نظر زندگى دنيا پيروزى با آنهاست .
چرا انسان زير فشار ضربات دشمن بماند و ذليلانه بميرد ، چرا با شجاعت مهاجرت نكند و از موضع تازهاى به مبارزه برنخيزد تا حق خويش را بگيرد ؟
انتخاب دو صف صبر و توكّل براى مهاجران دليلش روشن است ؛ زيرا در چنين حوادث سخت و طاقت فرسا كه در زندگى انسان پيش مىآيد در درجهء اول شكيبايى و صبر و استقامت لازم است ، استقامتى به عظمت حادثه و يا برتر و بيشتر ، سپس توكّل و اعتماد بر خدا و اصولًا اگر انسان در اين گونه حوادث تكيه گاه محكم و مطمئن معنوى نداشته باشد ، صبر و استقامت براى او ممكن نيست .
بعضى گفتهاند : انتخاب صبر به خاطر اين است كه در آغاز اين مسير به سوى اللّه شكيبايى و استقامت در برابر خواستههاى نفس لازم است و انتخاب توكّل به خاطر اين است كه پايان اين مسير به انقطاع و بريدن از هر چه غير خدا است و پيوستن به او مىانجامد بنابراين صف اوّل آغاز راه است و دوم پايان آن .
و به هر حال هجرت بيرون ، بدون هجرات درونى ممكن نيست ، انسان ، نخست
تفسير و شرح صحيفه سجاديه (فارسى) — صفحة 145
مساهمون: شيخ حسين انصاريان
ص١٤٥