نقطهء مقابل آن تكان دهنده و بيدار كننده و احياگر باشد ، هر چند تصوّر آن امروز براى ما ممكن نيست ، ولى بيدار كردن افراد خواب را با فرياد ، و يا به هوش آوردن انسانهاى بى هوش را با شوكهاى شديد لااقل ديدهايم . و باز تكرار مىكنيم كه با علم محدودمان تنها شبحى از اين امور را از دور مىبينيم . » « 1 »
حقايق عالم آخرت
« حقيقتى كه به طور كلّى لازم است دربارهء حقايق عالم آخرت توجّه داشته باشيم اين است كه : حقايق عالم آخرت را چنان كه هست نمىشود در قالب الفاظ دنيوى بيان كرد ؛ زيرا حقايق آن عالم با اين عالم فرق بسيارى دارد ، و الفاظى كه براى بيان معانى و حقايق دنيويّه وضع گرديده نمىتواند قالب معانى ناشناختهء آخرتى باشد .
بنابر اين حقيقت دميدن در صور چيست ، نمىدانيم . ولى چنان كه گفته شد : از مجموع آيات قرآنى و روايات اسلامى فهميده مىشود كه خداوند با ايجاد صدائى كه چگونگى آن براى ما نامعلوم است در مرحلهء اول همهء آفريدهها را جز آنهايى كه خداوند نمىخواهد بيهوش مىكند و مىميراند ، و در اين وقت است كه نظام اين عالم بهم مىخورد . و در مرحلهء دوم صدائى ديگر ايجاد مىكند كه همهء مردگان جهت تعيين تكليف نهائى در محكمهء الهى حاضر مىگردند ، و اين واقعيّت ناشناخته همان است كه قران از آن به نفخ صور تعبير كرده است . » « 2 » در مباحث عرفانى آمده :
« اسرافيل از ملائكهء مقرّب پروردگار است و فرشتهء مأمور حيات و زنده كردن ؛ وجود او تمام عوالم امكان را كه نياز به حيات دارند فرا گرفته ، و بوق او قدرت اوست و صور او بالهاى ملكوتى و معنوى اوست . بوق او قابليّت و استعدادى
هامش
( 1 ) - تفسير نمونه : 19 / 536 ؛ ذيل آيهء 68 سورهء زمر .
( 2 ) - به سوى جهان ابدى : 297 .