مأمون دست به قيام زد و گروه زيادى را گرد خود جمع كرد . « 1 » 2 - قيام ابن طباطباى علوى كه در كوفه صورت گرفت . وى مردم را به « الرّضا من آل محمّد » و عمل به كتاب خدا و سنّت پيامبر صلى الله عليه و آله فراخواند . مردم كوفه دعوت او را پذيرفته به گردش جمع شدند . « 2 » 3 - نهضت ابوالسّرايا كه ادامهء نهضت ابن طباطبا بود . او با حكومت درگير شد و پس از تسلط بر كوفه به نام خود سكّه زد و بطور رسمى قدرت را در دست گرفت . « 3 » 4 - تحركات ديگر علويان از قبيل زيد بن موسى بن جعفر در بصره ، « 4 » ابراهيم بن موسى بن جعفر در يمن « 5 » و حسين بن حسن افطس در مكّه « 6 » . 5 - حركت داوطلبان مبارزه با فساد عليه عدّهاى اوباش و شرور كه در بغداد به راهزنى مىپرداختند و افراد را مىربودند . « 7 »
تصميم غير منتظره
مأمون پس از رويارويى با اوضاع وخيم حكومت و احساس نگرانى شديد از آينده خويش براى خروج از اين بن بست ، در پى انديشه فراوان و مشورت با سياستمداران و استواركنندگان حكومتش چون فضل بن سهل به راه حلّ و تجربهء تازهاى دست زد ؛ تجربهاى كه در تشكيلات خلافت سابقه نداشت .
او تصميم گرفت پيشواى شيعيان را از مدينه به مرو فراخواند و او را به وليعهدى خويش برگزيند . اين اقدام مأمون هرچند به ظاهر ، غير منتظره و ناباورانه بود و از سوى بعضى گروهها واكنشهايى به دنبال داشت ؛ ليكن به نظر خود او ، مناسبترين و
هامش
( 1 ) - كامل ، ابن اثير ، ج 6 ، صص 297 و 308 .
( 2 ) - همان ، ص 305 .
( 3 ) - همان ، صص 302 - 305 .
( 4 ) - ارشاد ، ص 286 .
( 5 ) - كامل ، ابن اثير ، ج 6 ، ص 310 .
( 6 ) - ارشاد ، ص 286 .
( 7 ) - كامل ، ج 6 ، ص 324 .