خط مشى سياسى امام كاظم ( ع ) ( 1 ) از آنجا كه امامان عليهم‌السّلام از سوى خداوند مسؤوليّت رهبرى و هدايت و انذار امّت اسلامى را پس از رسول خدا ( ص ) بر عهده داشتند ، ناگزير نسبت به مسائل مختلف جامعهء خويش از جمله مسائل سياسى نمىتوانستند بىتفاوت و بدون موضع باشند . بارزترين دليل اين مطلب ، حساسيّت خلفاى اموى و عباسى معاصر آنان نسبت به ايشان و موضعگيرى حادّ عليه آن بزرگواران است . اگر امامان ( ع ) نسبت به مسائل سياسى جامعهء خويش نظر نداشتند معنا نداشت خلفا از آنان اين همه بيم داشته باشند و آنان را سرسخت‌ترين رقيبان و دشمنان خود بدانند . منشأ بيشتر گرفتاريهاى اجتماعى و در نهايت شهادت ائمه ( ع ) همين مسأله مهمّ بود . اين سخن آنان كه : « ما مِنَّا الَّا مَقْتُولٌ اوْ مَسْمُومٌ » « 1 » هيچ يك از ما نيست كه به قتل نرسد يا مسموم نشود بيانگر اين حقيقت است كه امامان ( ع ) اساس و محور تلاشها و رهنمودهاى سياسى جامعهء خود بودند . نكتهء در خور تأمل اينكه تلاشها و موضعگيريهاى سياسى ائمه ( ع ) به خاطر اختلاف شرايط سياسى اوّلًا يكسان نبود و ثانياً بيشتر سرّى و مخفيانه انجام مىگرفت ؛ در نتيجه ماهيت و ابعاد آن براى بسيارى از افراد پوشيده و ناشناخته مىماند . زندگى و خط مشى سياسى امام كاظم ( ع ) از اين قاعدهء كلّى مستثنى نبود . ما در اين درس ، خط مشى سياسى آن گرامى را در برابر دستگاه خلافت عباسى در دو محور « تقيّه » و « نفوذ » ترسيم مىكنيم .