دسته دوم . روزه خواص
در اين مرتبه روزه ، روزهدار ، تنها به پرهيز از مفطِرات روزه ، بسنده نمىكند ؛ بلكه از همه حرامهاى الهى پرهيز مىنمايد . از اين رو ، اجتناب از مفطِرات ، شرط درستىِ روزه است و اجتناب از حرامها ، شرط قبولى آن . بر اين اساس ، همه احاديثى كه در عنوان " مهمترين آداب روزهدارى " خواهند آمد ، به اين مرتبه از روزهدارى اشاره دارند .
دسته سوم . روزه خواصّ خواص
اين مرتبه روزه ، با باز داشتن دل و نگهدارى آن از هر چيزى ( چه حلال و چه حرام ) كه اشغال كننده دل است ، بجز خدا ، به دست مىآيد . ابو حامد غزّالى ( م 505 ق ) در توصيف اين مرتبه روزه مىگويد :
امّا روزه خواصّ خواص ، روزه دل از همّتهاى دون و انديشههاى دنيوى و باز داشتن كلّى آن از غير خداوند است . شكستن اين مرتبه از روزه ، با انديشه درباره غير خدا و قيامت ، و فكر درباره دنيا تحقّق مىيابد مگر دنيايى كه به خاطر دين خواسته شود ، كه چنين دنيايى ، توشه آخرت است و دنيا نيست تا آن جا كه اهل دل گفتهاند : " هر كس در روزش به تدبير آنچه با آن افطار مىكند ، اهتمام ورزد ، گناه بر او نوشته مىشود ؛ چرا كه اين ، از كماطمينانى به فضل خدا و يقين اندك به روزىِ وعدهدادهشده خويش است " .
اين مرتبه ، رتبه پيامبران ، صدّيقان و مقرّبان است . در تفصيل قولى آن ، نبايد درنگ طولانى داشت ؛ ولى در تحقّق عملى آن ، تأمّلْ بهجاست ؛ چرا كه آن ، رويكرد به خداوند و روىگردانى از غير خدا با همه همّت است و آراسته شدن به اين سخن خدا كه : "
قُلِ اللَّهُ ثُمَّ ذَرْهُمْ فِي خَوْضِهِمْ يَلْعَبُونَ
؛ « 1 » بگو : " خدا " ! سپس
هامش
( 1 ) انعام : آيه 91 .