ايثار ، در قرآن و حديث
ايثار و مشتقّات آن ، در متون اسلامى در دو معناى متضاد به كار رفته است : گاه در مقدّم داشتن مثبت كه يكى از بزرگترين ارزشهاى اخلاقى است استعمال مىشود ؛ مانند اين آيه شريف :
"
وَ يُؤْثِرُونَ عَلى أَنْفُسِهِمْ وَ لَوْ كانَ بِهِمْ خَصاصَةٌ
. « 1 »
و [ ديگران را ] بر خويشتن مقدّم مىدارند ، هر چند خودشان نيازمند باشند " .
و گاه در مقدّم داشتن منفى به كار مىرود ؛ مانند :
"
بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَياةَ الدُّنْيا * وَ الْآخِرَةُ خَيْرٌ وَ أَبْقى
. « 2 »
بلكه زندگانى دنيا را ترجيح مىدهيد ، در حالى كه آخرت ، بهتر و پايدارتر است " .
نكته قابل توجّه در وقتى كه اين واژه براى ارائه يكى از ارزشهاى اخلاقى استعمال مىشود ، اين است كه از نگاه اسلام ، هر گونه مقدّم داشتن ديگران بر خود در تأمين نيازها و خواستها ، ارزش تلقّى نمىگردد ؛ زيرا ترجيح بدون مرجِّح و تقديم نابهجا ، چنان كه در آداب ايثار خواهد آمد ، ارزش نيست . لذا در مصباح الشريعة ، ايثارِ مثبت ، چنين تعريف شده است :
أصلُ الإِيثارِ تَقديمُ الشَّىءِ بِحَقِّهِ . « 3 »
ايثار ، در اصل ، مقدّم داشتن چيزى است بهجا .
اين بخش ، براى تبيين ايثار مثبت از نگاه قرآن و حديث است . بنا بر اين ، آنچه پس از اين به عنوان جمعبندى متون اين بخش خواهد آمد ، درباره ايثار به عنوان يك ارزش مهمّ اخلاقى است .
هامش
( 1 ) . حشر : آيه 9 .
( 2 ) . اعلى : آيه 16 17 .
( 3 ) . مصباح الشريعة : ص 415 .