يك . تعريف زهد
امام صادق عليه السلام ضمن تبيين سپاهيان خرد و نادانى ، " زهد نسبت به دنيا " را از سپاهيان خرد مىشمارد و آن را در نقطه مقابل " رغبت به دنيا " تعريف مىنمايد و مىفرمايد :
الزُّهدُ ، و ضِدُّهُ الرَّغبَةُ . « 1 »
زهد ، كه ضدّش رغبت است .
با در نظر گرفتن اين رهنمود بنيادى كه " زهد " از جنود خرد و تحت فرمان قوّه عاقله است ، به دو نكته مهم در تبيين زهد اسلامى مىتوان دست يافت :
نكته اوّل ، اين است كه زهدى كه اسلامْ انسان را بدان دعوت مىكند ، خاستگاه عقلى و علمى دارد . به همين جهت ، صد در صد منطبق با خرد و منطق است و اگر پيامبر درونى ( خرد ) مقصود آن را بداند ، پيش از پيامبران بيرونى ، انسان را بدان دعوت مىنمايد .
نكته دوم ، اين است كه بىرغبتى ، دو گونه است :
الف بىرغبتى طبيعى
بىرغبتى طبيعى ، آن است كه طبع انسان نسبت به چيزى ميل نداشته باشد ، چنان كه بيمار ، تمايلى به خوردن و نوشيدن ندارد .
ب . بىرغبتى قلبى
بىرغبتى قلبى ، آن است كه روح انسان نسبت به چيزى تمايل نداشته باشد ، هر چند طبع او مايل به آن باشد ، مانند بيمارى كه غذايى را دوست دارد ؛ ولى به دليل اين كه مىداند خوردن آن براى او خطرساز است ، نه تنها در خود ميلى نسبت به آن
هامش
( 1 ) . ر . ك : دنيا و آخرت از نگاه قرآن و حديث : ج 2 ص 40 ح 802 .