فرمود : " آيا شما به دست خود ، آنها را تراشيدهايد ؟ " .
گفتند : آرى .
فرمود : " سزاوار بود به جاى آن كه شما آنها را بپرستيد ، آنها شما را مىپرستيدند [ چنانچه آنها مىتوانستند پرستش كنند ] ؛ البتّه اگر دستور تعظيم آنها را كسى صادر نكرده باشد كه نسبت به مصلحت و فرجام شما آگاه است و در آنچه شما را بدان تكليف مىكند ، حكيم است " .
وقتى پيامبر خدا چنين گفت ، آنان اختلاف كردند . گروهى گفتند : خداوند ، در هيكل مردمانى كه به اين شكلها بودند ، حلول كرده و ما اين شكلها را ساختهايم و براى اين كه چهرههايى را كه پروردگارمان در آنها حلول كرده ، تعظيم كرده باشيم ، اين شكلها را بزرگ مىداريم .
و گروه ديگر گفتند : اين چهرهها چهره اقوام پيشين است ؛ اقوامى كه مطيع خدا بودند . چهره آنان را درست كردهايم و آنها را براى تعظيم خداوند ، پرستش مىكنيم .
گروه ديگر گفتند : آن گاه كه خدا آدم را آفريد ، به فرشتگانْ فرمان سجده به وى داد . آنان ، آدم را براى نزديكى به خدا سجده كردند . ما به سجده بر آدم ، از فرشتگانْ سزاوارتر بوديم و چون آن وقت نبوديم ، سيماى او را ساختهايم و بدان ، براى نزديكى به خدا سجده مىكنيم ، همان گونه كه فرشتگان با سجده به آدم ، به خدا تقرّب جستند ، و همان گونه كه شما به پندار خودتان ، دستور يافتهايد كه به سوى كعبه سجده كنيد و چنين كرديد و آن گاه ، در ديگر شهرها با دست خود ، محرابهايى ساختهايد كه به سوى آنها سجده مىكنيد و قصد كعبه مىكنيد ، نه محرابهاى خودتان ، و قصد كعبه هم براى خداى عز و جلاست ، نه خود كعبه .
پيامبر خدا فرمود : " راه را گم كردهايد و گمراه شدهايد " .
وى خطاب به آنانى كه مىگفتند : خداوند ، در هيكل مردمانى به شكلهايى كه تصوير كردهايم ، حلول كرده و ما اين چهرهها را ساختهايم و بزرگداشتِ ما از اين صورتها ، در واقع ، تعظيم صورتهايى است كه پروردگارمان در آنها حلول كرده است ، فرمود : " شما پروردگارتان را با ويژگىِ مخلوقات ، توصيف كردهايد . آيا پروردگار شما در چيزى حلول مىكند ، به گونهاى كه آن چيز ، فراگيرنده خدا باشد ؟ در اين صورت ، چه فرقى هست بين آن چيز و امور ديگرى چون رنگ ، طعم ، بو ، نرمى ، خشنى ، سنگينى و سبكى كه خداوند در آنها حلول مىكند ؟ چرا
حكمت نامهء پيامبر اعظم ص (فارسى) — صفحة 171
مساهمون: محمد الريشهري
ص١٧١