اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! خدا را فراوان ياد كنيد " .
" فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ فَاذْكُرُوا اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِكُمْ .
« 1 »
و چون نماز را تمام كرديد ، ايستاده و نشسته و بر پهلو خوابيده [ و در هر حال ] ، خدا را ياد كنيد " .
" الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى جُنُوبِهِمْ .
« 2 »
آنان كه ايستاده و نشسته و بر پهلو آرميده ، خدا را ياد مىكنند " .
امام صادق عليه السلام فرموده است :
ما مِن شَىء إِلّا و لَهُ حَدٌّ يَنتَهى إِلَيه إِلَا الذِّكر ، فَلَيسَ لَهُ حَدٌّ يَنتَهى إِلَيهِ . « 3 »
هيچ چيزى نيست جز آن كه حدّى دارد كه بدان منتهى مىشود ، جز ياد [ خدا ] كه حدّ نهايتى ندارد .
امام عليه السلام ، سپس اين آيه را خواند :
" يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّهَ ذِكْراً كَثِيراً .
اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! خدا را فراوان ياد كنيد " .
درباره نقش ذكر در سازندگى انسان ، توجّه به چند نكته ضرور است :
الف تداوم ذكر
آنچه موجب ظهور آثار ذكر در پيراستگى و آراستگىِ قلب و رسيدن به معرفت شهودى است ، تداوم ذكر است ؛ چنان كه در شمارى از متونى كه گذشت ، بدان تصريح شده است . شايد ذكر " خروج از ظلمات و ورود به عالمنور " در سوره احزاب ، پس از " امر به كثرت ذكر " ، به همين دليل باشد :
هامش
( 1 ) . نساء : آيه 103 .
( 2 ) . آل عمران : آيه 191 .
( 3 ) . الكافى : ج 2 ص 498 ح 1 ، عدّة الداعى : ص 233 .