- 13 - مروان حمار 127 - 132
چنان كه گفته شد ابراهيم در ماه صفر از سال 127 خود را از سلطنت خلع و با مروان بيعت كرد . از آن هنگام نوبت فرمانروايى نصيب مروان بن محمد بن مروان بن حكم گرديد .
مروان پيرو جعد بن درهم ، كه يكى از بزرگان معتزله است ، بوده و مذهب اعتزال مىداشته و به مناسبت معلَّم و مؤدّبش ( جعد ) به نسبت جعدى خوانده مىشده است و به مناسبت اين كه بر شدائد دهر و مكاره جنگ سخت بردبار و پايدار بوده ، و در تازى جزء امثال سائر است كه « فلان اصبر من الحمار ، فى الحروب » و يا به مناسبت اين كه عرب ، رأس هر صد سال را « حمار » گفته و مدّت حكومت خاندان اموى در زمان او نزديك به صد سال مىشده لقب « حمار » به او داده و او را « مروان حمار » خواندهاند و بدين لقب مشهور گرديده است .
در ماه صفر از سال يك صد و بيست و هفت ( 127 ) هنگامى كه در ارمنيّه بوده با وى بيعت شده و تا ماه ذو الحجه از سال يك صد و سى و دو ( 132 ) ، كه در جنگ با عبد الله بن على عمّ ابو عبّاس سفّاح ، نخستين خليفهء عبّاسى ، در نزديك موصل مغلوب گشته و به شام گريخته و عبد الله از دنبال او رفته و او ناگزير بمصر گريخته و صالح برادر عبد الله از پى وى بمصر رفته و عاقبت او را در « بوصير » كه از ديههاى مشهور مصر است بقتل رسانده ، متصدى مقام خلافت و زمام دار امر حكومت و سلطنت بوده است و بكشته شدن مروان حمار ( به سنّ شصت سالگى ) بساط سلطنت يا خلافت امويان ، در مشرق ، در نورديده گرديده و انقراض يافته و نوبهء حكومت و سلطنت عبّاسيان بعنوان خلافت اسلامى رسيده است .
ادوار فقه ( فارسي ) — صفحة 288
مساهمون: محمود الشهابي الخراساني
ص٢٨٨