مقصد دوم : در ذكر امورى كه بيان آنها ضرورى است به قول اطباى هند ، متضمن بر دو فصل :
1 . در اصول بدن و غيره ؛
2 . در بيان اوزان و مصالح و مضار بعض اشياء و بعضى مقولات ديگر .
در صفحه عنوان در بارهء اين كتاب چنين آمده است :
« به فضل خداوند عالم اين صحيفهء فيض اتم جامع اسماى ادويه مفردهء يونانيه و هنديه و انگريزيه و ديگر اقاليم مع تصريح افعال و خواص و ماهيت و مزاج آنها كه نسبتِ تحفة المؤمنين و مخزن الادويه به اين كتاب ، مانا به جزوى است در بغل ؛ بل قطره اى است ازين درياى محيط ؛ يعنى مجموعهء مستنبطهء اسفار عرب و عجم و نسخهء منتخبهء صحائف اهل علوم و حكم مسمى به محيط اعظم كه از شصت و هشت كتبِ معتبرهء حكماى متقدمين و متأخرين و اقوال اطّباى مجربين و ممتحنين و بسيارى از شروح مستنده و تقاويم بيدك و غيره انتخاب پذيرفته و اكثرى از مجرّباتِ افاضهء مطبِ مؤلف علامه تأليف گرفته » .
نسخهء حاضر جلد اول و دوم كتاب را شامل است ، بدين ترتيب :
- / مقدّمه : در قوانين كليهء ادويه ( ص 1 - / 87 ) ؛
آغاز : بسمله . ديباچهء كتاب محيط اعظم مزيّن به حمد صانعى است كه خالق جميع مفردات و مركبات است و خطبهء هر نسخهء مكرم .
- / جلد اول ( ص 404 - / 87 ) از حرف « آ » تا پايان « پ » ؛
آغاز : باب الف ممدوه مشتمل بر دوازده فصل ، فصل الف ممدوده با باء موحده ، آب به فتح الف ممدوده و سكون باىموحده .
- / جلد دوم ، حصّهء اول ( 220 ص ) از حرف « ت » تا پايان « خ » ؛
آغاز : بسمله . باب تاى فوقانى ، متضمن بر نه فصل ، فصل تاى فوقانى با الف ، « تابرنتى » اسم پرّى است . « تاپسا » به فتح تاى فوقانى و فتح باى فارسى و سين مهمله و الف اسم هندى است .
- / جلد دوم حصّهء دوم ( 120 ص ) از حرف « د » تا پايان « ز » ؛
- / آغاز : بسمله . باب دال مهمله مشتمل بر پانزده فصل ، فصل دال مهمله با الف ، داب به فتح دال هندى و الف و سكون باء موحده و گويند به فتح آن قسمى از كاه است .
ميراث مشترك ايران و هند ( فارسى ) — صفحة 388
مساهمون: على صدرائى خوئى
ص٣٨٨