( 2953 ) محيط اعظم
( ج 1 و 2 )
( فرهنگ پزشكى و داروسازى - / فارسى )
از : حكيم محمد اعظم خان ناظم جهان خلف حكيم شاه اعظم خان مصطفى آبادى
فرهنگ مفصل و معروفى در دارو شناسى است . مؤلف اين فرهنگ را بعد از تأليف كتاب ديگرش « اكسير اعظم » كه در شمارهء ( 2224 ) معرفى گرديده ، نگاشته است . او اين اثر را براى نبيره اش عزيز محمد اكمل خان و شاگردش حكيم محمد يوسف على خان تأليف نموده و ماده تاريخ تأليف آن را « رفاه اعظم » يعنى سال 1297 ق ذكر كرده است . او همچنين در ديباچه منابع و مآخذ مطالب كتابش را ، كه بالغ بر 68 كتاب مىشود ياد كرده و آن را به مهاراج شيواجى راوهلكر بهادر ، از حاكمان هند تقديم نموده است .
او كتابش را به ترتيب حروف تهجى نام داروهاى مفرده و مركبه و گياهان و اشيايى كه در كه در دارو سازى و درمان كاربرد دارد تنيظم نموده و در ابتدا مقدمهء مفصلى در كليات پزشكى و دارو سازى بر مبناى طب يونانى و هندى بيان نموده است . عنوان مطالب مقدمه چنين است :
مقدمه در قوانين كليهء طبيّه مشتمل بر دو مقصد :
مقصد اول : در ذكر امورى كه قبل از شروع در مطلوب ضرورى است به قول اطباى يونان متضمن ده فصل :
1 . در بيان تعريف دوا و غذا و اقسام آنها ؛
2 . در امزجهء ادويهء مفرده ؛
3 . در كيفيت معرفت درجات ادويه و مراتب آنها ؛
4 . در معرفت قواىادويه بتجربه ؛ 5 . در تعريف اوديهء مفرده به قياس ؛
6 . در افعال اوديهء مفرده در بدن انسان و صفات و اسامى آنها ؛
7 . در احكام كه عارض شود ادويه را از خارج ؛
8 . در التقاط و اتخاذ ادويه و اذخار و صيانت آنها ؛
9 . در اغمار بعضى اوديهء مفرده ؛
10 . در بعضى اصطلاحات طبيه ولغاتى كه در اين كتاب مسطور گردد به ترتيب حروف تهجى ؛