قافيه - - - ) منتخب مقطع تكميل الصناعة
القاموس المحيط
( لغت - عربى )
فيروزآبادى ، محمد بن يعقوب ، 729 - 817 ق
قاموس از مشاهير كتب لغت مى باشد و از هنگام تأليف تاكنون هماره مورد استفاده مراجعه كنندگان به كتب عربى وادبيات آن زبان بوده و از سال 1220 تا 1232 درچهار جزء در كلكته ( ظاهراً براى نخستين بار ) با حروف سربى چاپ شده وتاكنون مكرر درايران و مصر وهندوستان چاپ شده است . قاموس چنان كه مؤلف درديباچه آن تذكر داده دو برابر صحاح اللغه داراى لغت مى باشد و بعضى گفته اند كه به اندازه ثلث صحاح اضافه دارد ومؤلف تاج العروس گويد : قاموس مشتمل بر شصت هزار ماده لغت مى باشد و بيست هزار بر صحاح اللغه افزوده است چنان كه ابن منظور الافريقى در لسان العرب بيست هزار لغت بر صحاح اللغه افزوده است . فيروزآبادى در مقدمه قاموس گفته آنچه را كه درصحاح نيست ودراين جا آورده شده با سرخى نوشته است . لغت نامه ايست عربى به عربى ، آن را مختصر تأليف كرد در برابر كتاب لغوى مفصل او به نام ( اللامع ) كه حدود 60 مجلد بود . . حرف پايان ريشه درآن باب و حرف آغاز آن « فصل » قرار داده شده است . آقاى سلطانى مقاله يى در سرگذشت فيروزآبادى در نامه فرهنگستان و سپس در لغت نامه دهخدا چاپ كرده است . كارهايى كه درباره قاموس انجام شده به 54 شماره مى رسد .
[ كشف الظنون 2 / 1306 ؛ مجلس 26 / 215 و 7 / 209 و 10 / 701 ؛ مرعشى 3 / 34 ش 836 ؛ مشار عربى 695 ؛ فهرست آستانقدس رضوى 13 / 179 ؛ فرهنگ نامه هاى عربى به فارسى ص 214 تا 222 ؛ مقدمه لغت نامه دهخدا ص 241 - 372 ؛ فهرست دانشگاه 2 / 434 ؛ فهرست سپهسالار 2 / 241 - 247 و 5 / 394 ؛ كتابخانه ملك 1 / 410 - 411 ؛ كتابخانه جامع گوهرشاد 1 / 152 و 1 / 74 و 3 / 1388 ؛ الهيات مشهد 1 / 216 - 217 و 2 / 445 و 3 / 961 و 2 / 648 ؛ آية الله فاضل خوانسارى ص 41 و 45 ؛ التراث العربى فى مكتبة المرعشى 24 / 241 و 242 ؛ امام صادق قزوين 1 / 194 ؛ مدرسه نمازى ص 87 ؛ فهرست آستان قدس 13 / 70 - 74 و 13 / 115 و 13 / 178 - 182 ]
9784 ) نسخه شماره : 1104 - 4 / 7
آغاز : بسمله الحمدلله منطق البلغاء باللغى فى البوادى ومؤدع اللسان السن اللس الهوادى . . . و بعد فان للعلم رياضا وحياضا وخمايل وغياضا وطرايق وشعابا وشواهق وهضابا . . .
انجام : الياء حرف . . . و من المنفتحة و من المنحفضة و من المصمتة . . . لان قبلها كسرة تخلفها وياء الجرم المنبسط رايت عبدى الله لم تسقط لانه لاخلف عنها قال مؤلفه الملتجى الى حرم الله . . . وقضاة الحق ورتقة الفتق وغرر السبق وفتحة الغرب والشرق و سلم تسليماً كثيراً
نسخ ، محمد سعيد بن محمد هاشم با مهر وى به تاريخ 1118 ، 27 رجب 1126 ، عناوين شنگرف و مشكى ، به نسخه آب رسيده و چند برگ وصالى شده ، درحاشيه تصحيح شده است ، درآخر نسخه وقف نامه نسخه