الأمر بالعكس من ذلك . « 1 »
ابليس -
در مورد ابليس و ماهيت آن بحث بسيار است و اصولا بحث در ابليس يك بحث كلامى است و اغلب مستند است به آيات و روايات و تفسير قرآن مجيد . ملا صدرا مىگويد :
ابليس هر انسانى نفس او است در مقام متابعت هواى نفسانى و پيروى از شهوات مهلك و سلوك طريق وسواس و جحود و انكار و استكبار و اول كسى كه راه ضلالت و گمراهى پيشه كرد و طغيان كرد ابليس بود كه همين امر موجب رانده شدن از درگاه احديت شد و سبب طرد و رجسم آن شد و او را خداى متعال ، شيطان خواند .
« هو جوهر النطقى الشرير الحاصل من عالم الملكوت النفسانى » و از جهت ظلمانيت رديه شأن او اغوا و گمراه كردن است و بالجمله نفوس در به دو خلقت ممتزج از نور و ظلمتاند و در شأن آنها است كه در سبيل هدايت و راه خير گام بردارند و هم در جهت ضلالت و وسوسه و اغوا . « 2 »
ابواب بهشت -
گويند بهشت را هشت در و جهنم را هفت در است مستند اين سخن روايات و آيات است در قرآن مجيد اشاره به ابواب بهشت و همين طور ابواب جهنم شده است آن جا كه مىفرمايد
« وَ الْمَلائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بابٍ سَلامٌ »
« 3 » و نيز مىفرمايد
« لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ . »
« 4 » درباره ابواب دوزخ فرمايند
« قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها »
« 5 » و نيز آمده است
« حَتَّى إِذا جاؤُها فُتِحَتْ أَبْوابُها »
« 6 » و نيز مىفرمايد
« لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ . »
« 7 » اين درهاى مذكور در آيات شريفه عينا همان درهايى است كه عارفان درباره درهاى جنان گويند كه هر يك را باطنى است و ظاهرى باطن آن در بهشت و ظاهر آن در جهنم است . كه مىفرمايند « باطنه فيه الرحمه و ظاهره من قبله العذاب » هر گاه درهاى جهنم مسدود شود درهاى بهشت مفتوح گردد .
پارهاى از عارفان گويند آن درها حواس هفتگانه است يعنى : سمع ، بصر ، شم ، ذوق ، لمس ، خيال و فكر است و بعضى گفتهاند درهاى دوزخ عبارت از اخلاق مذمومه است مانند فكر ، نفاق ، كبر ، حسد ، حرص ، طول امل و بخل و نظراتى ديگر :
ابواب الجنة هى التى اشار اليه تعالى فى القران بقوله :
وَ الْمَلائِكَةُ يَدْخُلُونَ عَلَيْهِمْ مِنْ كُلِّ بابٍ سَلامٌ
« 8 » و قوله :
لا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوابُ السَّماءِ وَ لا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ
« 9 » و ابواب النيران هى المشار اليها بقوله :
قِيلَ ادْخُلُوا أَبْوابَ جَهَنَّمَ خالِدِينَ فِيها
« 10 » و قوله :
حَتَّى إِذا جاؤُها فُتِحَتْ أَبْوابُها
« 11 » و قوله :
لَها سَبْعَةُ أَبْوابٍ لِكُلِّ بابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ
« 12 » و هذه الابواب هى بعينها ابواب الجنان عند العرفاء ، فان كلا منها فيه باطن و ظاهر ، باطنه باب الجنة و
هامش
( 1 ) اسفار ، ج 8 ، ص 195 .
( 2 ) رسائل ، ملا صدرا ، ص 309 .
( 3 ) رعد / 23 .
( 4 ) اعراف / 40 .
( 5 ) زمرّ / 72 .
( 6 ) همان / 71 .
( 7 ) حجر / 44 .
( 8 ) رعد / 23 - 24 .
( 9 ) اعراف / 40 .
( 10 ) زمرّ / 72 .
( 11 ) همان / 71 .
( 12 ) حجر / 44 .