آن ؛ به بيان ديگر ، به مزيتهاى داخل در سند و يا متن حديث كه سبب اقربيت صدور يا اقربيت مطابقت يكى از دو خبر متعارض با واقع مىگردد ، مرجحات داخلى مىگويند ، مانند :
ترجيح به صفات راوى ، كه تا خبرى نباشد بحث از صفات راوى معنا ندارد ، و يا مانند : ترجيح به علوّ سند و شهرت روايى .
در كتاب « فرائد الاصول » آمده است :
« و هى على قسمين : احدهما ما يكون داخليا و هى كل مزية غير مستقلة فى نفسه بل متقومة بما فيه » . « 1 »
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 8 ، ص 334 و 339 .
محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 7 ، ص 262 و 159 و ( 525 - 162 ) .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 6 ، ص 299 .
مرجحات دلالت
ر . ك : مرجحات دلالى
مرجحات دلالى
عوامل ترجيح دلالت يك حديث بر دلالت حديث معارض آن مرجحات دلالى ، از مرجحات تعارض و مقابل مرجحات سندى بوده و به مرجحاتى گفته مىشود كه سبب مزيت و رجحان دلالت يك حديث بر دلالت حديث معارض خود مىشود .
مرجحات دلالى ، به ترجيح اظهر بر ظاهر برمىگردد .
برخى از موارد ترجيح به سبب مرجحات دلالى عبارت است از :
1 . ترجيح دليل خاص بر عام ؛
2 . ترجيح دليلى كه قدر متيقن در مقام تخاطب مىباشد ؛
3 . ترجيح دليلى كه مورد آن خاص است بر دليلى كه مورد آن عموميت دارد ؛
4 . ترجيح دلالت وصفى بر دلالت اطلاقى ؛
5 . ترجيح تخصيص بر نسخ ؛
6 . ترجيح دليلى كه از تخصيص آن استهجان در تخصيص مانند تخصيص اكثر پيش مىآيد ، هرچند كه نسبت ميان دو دليل ، عموم و خصوص من وجه باشد .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 2 ، ص ( 513 - 512 ) .
شيرازى ، محمد ، الوصول الى كفاية الاصول ، ج 2 ، ص 435 .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 699 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 6 ، ص 269 .
عراقى ، ضياء الدين ، نهاية الافكار ، ج 3 ، جزء 2 ، ص 139 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 580 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 4 ، ص 442 .
محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 7 ، ص 262 .
مرجحات راوى
ر . ك : صفات راوى
مرجحات سندى ( اعم )
عوامل رجحان يكى از اخبار متعارض به لحاظ سند مرجحات سندى ، مقابل مرجحات دلالى بوده و به مرجحاتى گفته مىشود كه سبب رجحان يكى از دو خبر متعارض از نظر سند مىگردد . برخى از اين مرجحات عبارت است از :
1 . كثرت روات : هرگاه شمار راويان يكى از دو خبر متعارض بيشتر از ديگرى باشد ، رجحان از آن همان خبر است ، زيرا ظن حاصل از خبرى كه راويانش بسيار است ، قوىتر است از ظن حاصل از خبرى كه راويانش كم مىباشد ؛
2 . علو سند : مراد از علو ، كم بودن واسطهها است ؛ يعنى هر اندازه كه تعداد واسطهها ميان راوى و امام عليه السّلام كمتر باشد ، آن خبر از نظر سند ارزندهتر بوده و بر خبر ديگر مقدم مىشود ، زيرا در خبرى كه علو سند دارد احتمال خطا كمتر است ؛
3 . صفات كمالى راوى : هرگاه راوى يكى از دو خبر متعارض ، از نظر دارا بودن صفات كمالى همچون : علم ، تقوا ، فطانت و حسن ضبط ، بر راويان ديگر برترى داشته باشد ، ترجيح با روايت او خواهد بود ، زيرا خبرى كه به وسيله ارباب علم و تقوا روايت شود ، اطمينانبخشتر و از خطا محفوظ است .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص ( 251 - 250 ) .
مشكينى ، على ، تحرير المعالم ، ص 228 .
غزالى ، محمد بن محمد ، المستصفى من علم الاصول ( به ضميمه فواتح الرحموت بشرح مسلم الثبوت ) ، ج 2 ، ص ( 207 - 205 ) .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 6 ، ص 260 .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 689 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 208 .
عزيز برزنجى ، عبد اللطيف عبد الله ، التعارض و الترجيح بين الادلة الشرعية ، ج 2 ، ص 175 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 7 ، ص 157 .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 3 ، ص 574 .
محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 7 ، ص 162 و 263 و 266 .
مرجحات غير منصوص
مرجّحات غير مذكور در روايات مرجحات غير منصوص ، مقابل مرجحات منصوص بوده و به مرجحاتى گفته مىشود كه در اخبار و روايات به « مرجح » بودن آنها اشاره نشده است ، مانند : موافقت با اصل و يا موافقت با اجماع منقول .
ميان اصوليون اختلاف است كه آيا مرجحات غير منصوص موجب اقربيت به واقع مىشود ( نظريه شيخ انصارى ) يا تنها باعث ترجيح مىگردد ، هرچند باعث اقربيت بهواقع و يا صدور نشود .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 233 .
هامش
( 1 ) . انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 2 ، ص 783 .