برخى معتقدند حقيقت و مجاز از انواع الفاظ متعدد المعنى به حساب نمىآيد ، بلكه صفاتى است كه بر استعمال عارض مىشود . « 1 »
نيز ر . ك : استعمال حقيقى ؛ حقيقت .
محقق حلى ، جعفر بن حسن ، معارج الاصول ، ص 50 .
مظفر ، محمد رضا ، المنطق ، ص 40 .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 34 .
لفظ خاص
ر . ك : خاص
لفظ خفى
لفظ غير واضح در صدق بر بعضى از مصاديق ، ناشى از عوامل بيرونى لفظ خفى ، از اقسام الفاظ غير واضح بوده و عبارت است از لفظى كه معناى آن از لفظ ، ظاهر است ، ولى عواملى كه از خارج برآن عارض مىشود ، سبب خفاى صدق لفظ بر برخى افراد و مصاديق آن مىگردد ، بهگونهاى كه نياز به نظر و تأمل دارد ، مانند : لفظ « سارق » در آيه :
السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ . . .
« 1 * » كه در هركسى كه مال غير را پنهانى از حرز خارج كند ، ظهور دارد ، اما در صدق اين لفظ بر طرّار ( جيببر ) و نبّاش ( كسى كه نبش قبر مىكند و كفن مردگان را مىدزدد ) به خاطر اخذ خصوصياتى زايد بر خصوصيات سارق در آنها ، ابهام وجود دارد . « 2 »
خضرى ، محمد ، اصول الفقه ، ص 158 .
شمس الائمه سرخسى ، محمد بن احمد ، اصول السرخسى ، ج 1 ، ص 167 .
لفظ شرعى
ر . ك : منقول شرعى
لفظ صريح
ر . ك : الفاظ صريح
لفظ طلب
ر . ك : ماده طلب
لفظ ظاهر
لفظ داراى ظهور در يك معنا ، با احتمال خلاف مرجوح لفظ ظاهر ، از اقسام الفاظ واضح بوده و عبارت است از لفظى كه در معناى خود ظهور دارد ؛ يعنى هرچند از شنيدن لفظ ، اراده معناى ديگر احتمال داده مىشود ، اما آن احتمال ضعيف و مرجوح بوده و مانع ظهور در معناى مورد نظر نمىگردد ؛ براى مثال ، در كلمه « فاقطعوا » در آيه :
وَ السَّارِقُ وَ السَّارِقَةُ فَاقْطَعُوا أَيْدِيَهُما
« 1 - » دو معنا احتمال داده مىشود ؛ يكى جدا ساختن دست از بدن و ديگرى مجروح ساختن آن ، ولى معناى اولى كه رجحان دارد معناى ظاهرى است .
در كتاب « مبادى الوصول الى علم الاصول » آمده است :
« الرابع : اللفظ المفيد ، ان لم يحتمل غير ما فهم عنه ، فهو النص و ان احتمل فان تساويا فالمجمل و الا فالراجح ظاهر و المرجوح مؤوّل » . « 2 * »
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 233 .
زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 313 و 317 .
زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 16 .
لفظ عام
ر . ك : عام
لفظ عرفى
ر . ك : منقول عرفى
لفظ غريب
ر . ك : الفاظ غريب
لفظ غير واضح
ر . ك : الفاظ غير واضح
لفظ كلى
لفظ صلاحيتدار براى دلالت بر افراد متعدد لفظ كلى ، از اقسام لفظ مفرد و مقابل لفظ جزئى بوده و عبارت است از لفظى كه معناى آن براى صدق بر افراد زيادى صلاحيت دارد ، گرچه بالفعل در خارج مصداقى نداشته باشد ، مانند : لفظ « انسان » كه افراد زيادى دارد ؛ يعنى تمام انسانها را شامل مىشود . و يا مانند لفظ « عنقا » ( سيمرغ ) كه مصداق خارجى ندارد ، ولى مفهومش قابليت شمول بر افراد زيادى را دارد .
زهير المالكى ، محمد ابو النور ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص 10 .
مظفر ، محمد رضا ، المنطق ، ص 57 .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 34 .
لفظ مبين
ر . ك : مبيّن ( به فتح يا )
لفظ متباين
ر . ك : الفاظ متباين
لفظ متداول
ر . ك : الفاظ متداول .
لفظ مترادف
ر . ك : الفاظ مترادف
هامش
( 1 ) . رشتى ، حبيب الله بن محمد على ، بدائع الافكار ، ص 54 .
( 1 * ) . مائدة ( 5 ) ، آيه 38 .
( 2 ) . زحيلى ، وهبه ، اصول الفقه الاسلامى ، ج 1 ، ص 336 .
( 1 - ) . مائدة ( 5 ) ، آيه 38 .
( 2 * ) . علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص ( 65 - 63 ) .