نكته :
درباره احكام اعتقادى و اصول عقايد ، همچون شناخت خداوند ، صفات او و شناخت پيامبران ، تمامى علماى اصول معتقد به انفتاح هستند ؛ ازاينرو ، بحث اصولى انسداد و انفتاح باب علم فقط در احكام شرعى فرعى مطرح است .
فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 186 .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 88 .
انفتاح باب اجتهاد
جواز اجتهاد كردن براى استنباط احكام شرعى انفتاح باب اجتهاد ، به معناى جواز به كارگيرى اجتهاد براى دستيابى به احكام شرعى است . بنا بر ديدگاه انفتاح باب اجتهاد ، مجتهد مىتواند حكم هر مسئله را از راه اجتهاد ، بر اساس ادله معتبر استنباط نمايد و اين حكم ، بر او و مقلدان وى حجت است . اما كسانى ( بيشتر اهل سنت و اخبارىهاى از اماميه ) كه معتقد به انسداد باب اجتهاد هستند ، چنين عملى را جايز نمىدانند .
بحر العلوم ، محمد ، الاجتهاد اصوله و احكامه ، ص 149 .
طباطبايى حكيم ، محمد تقى ، الاصول العامة للفقه المقارن ، ص 599 .
جناتى ، محمد ابراهيم ، ادوار اجتهاد ، ص ( 214 - 213 ) .
انفتاح باب ظن خاص
ر . ك : انفتاح باب علمى
انفتاح باب علم
باز بودن راههاى قطعى علم به احكام شرعى انفتاح باب علم ، مقابل انفتاح باب علمى و به معناى باز بودن راههاى قطعى دستيابى به احكام شرعى واقعى مىباشد .
برخى از اصوليون ، باب علم به احكام شرعى را در زمان غيبت كاملا « مسدود مىدانند ، ولى بيشتر آنان اين باب را نسبت به بيشتر احكام مسدود و نسبت به تعداد كمى از آنها مفتوح مىدانند .
نيز ر . ك : انسداد ؛ انسداد باب علم .
انصارى ، مرتضى بن محمد امين ، فرائد الاصول ، ج 1 ، ص 40 .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 88 .
انفتاح باب علم و علمى
ر . ك : انفتاح باب علم
انفتاح باب علمى
باز بودن راههاى ظنّى معتبر نسبت به احكام شرعى انفتاح باب علم ، مقابل انفتاح باب علم و به معناى باز بودن راههاى ظنى معتبر ( راههاى ظنى خاصى كه دليل قطعى بر حجيت آنها اقامه شده است ) به روى مكلفان براى دستيابى به احكام شرعى در عصر غيبت است .
براى مثال ، از راه تمسك به خبر واحد ثقه و ظهور كلام ، مىتوان به حكم شرعى دست يافت .
نيز ر . ك : انسداد باب علمى .
محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص ( 172 - 171 ) .
انفتاح حكمى
باز بودن راههاى ظنّى معتبر نسبت به احكام شرعى انفتاح حكمى ، به معناى باز بودن باب علمى يا راههاى ظنى معتبر ( ظن خاص ) براى دستيابى به احكام شرعى مىباشد ، هرچند كه راه علم به آنها بسته باشد .
مشهور اصولىها معتقدند نسبت به بيشتر احكام شرعى ، باب علم بسته است ، ولى باب علمى ، يعنى ظن خاص ، باز است و مىتوان بيشتر احكام را از اين راه به دست آورد ؛ و به همين دليل ، به بحث از حجيت ظن مطلق نياز نيست .
نكته :
باز بودن باب علم و علمى نسبت به احكام شرع را « انفتاح حقيقى » مىگويند .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 88 و 89 .
محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص 171 .
فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 187 .
انفتاحى
قائل به عدم انسداد باب علم و علمى به احكام شرعى در عصر غيبت انفتاحى ، مقابل انسدادى است و به كسى گفته مىشود كه باب علم ( قطع و يقين ) و علمى ( دليل ظنى معتبر ) را باز مىداند . به بيان ديگر ، انفتاحى كسى است كه دستكم باب علمى را باز مىداند ، چه باب علم را باز بداند و چه نداند .
بنابراين ، به كسى كه هم باب علم و هم علمى را باز مىداند ، « انفتاحى حقيقى » و به كسى كه باب علم را بسته و باب علمى را باز مىداند ، « انفتاحى حكمى » مىگويند .
محمدى ، على ، شرح رسائل ، ج 1 ، ص 171 .
فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 188 .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص ( 90 - 88 ) .
انقلاب علم اجمالى
ر . ك : انحلال علم اجمالى