تعريف مصالح مرسله :
اكنون بعد از بيان مطالب فوق روشن مىشود كه تعريف « مصالح مرسله » مورد اختلاف است زيرا در معناى « ارسال » اختلاف وجود داشت . بر همين اساس دو تعريف كلّى مىتوان ارائه كرد :
الف : مصالح مرسله ، يعنى مصلحتهايى كه مستند به هيچ اصل كلّى يا جزئى نبوده و ملاك تشخيص آن ، تنها رأى و نظر مجتهد باشد .
ب : مصالح مرسله ، يعنى مصلحتهايى كه مستند به هيچ اصل كلّى يا جزئى معيّن و مشخّصى نباشند ، ولى مجتهد با استفاده از اصول كلّى و جزئى مسلّم و متعدّد معتبر شرعى ، آن مصالح را تشخيص دهد .
آيا مصالح مرسله حجّتاند ؟
شوكانى مىگويد « 1 » : در حجيّت و عدم حجيّت مصالح مرسله چند قول است :
1 - مشهور علماى اهل سنّت معتقدند كه مصالح مرسله حجّت نيستند .
2 - مالك و احمد بن حنبل و گروهى از طرفداران ايشان معتقدند كه مصالح مرسله مطلقا حجّتاند .
3 - شافعى معتقد است كه اگر مصلحت مرسله با يك اصل كلّى يا جزئى از اصول شرعى سازگار باشد معتبر است و الا معتبر نيست .
4 - اگر مصلحت مرسله مصلحتى باشد داراى سه ويژگى الف : ضرورى باشد .
ب : قطعى باشد . ج : كلّى باشد ؛ معتبر است . اين قول را غزالى اختيار كرده است .
هامش
( 1 ) - ارشاد الفحول : 242 .