كار اين عالم شيعى را نمودار مىسازد . سپس به مسألهاى اشاره مىكند ، دربارهء اخلاق اسلامى و غيرت دينى او ، و موضعگيرى و بيدارى او نسبت به نفوذ عوامل و مظاهر استعمار ، مىگويد :
امرى عجيب است كه مير حامد حسين ، اينهمه كتابهاى نفيس ، و اين دايرة المعارفهاى بزرگ را تأليف كرده است ، در حالى كه جز با كاغذ و مركب اسلامى ( يعنى كاغذ و مركبى كه در سرزمينهاى اسلامى و به دست مسلمانان تهيه مىشده است ) ، نمىنوشته است . و اين به دليل تقواى فراوان و ورع بسيار او بوده است . اصولا دورى وى از به كار بردن صنايع غير مسلمانان مشهور همگان است . . .
و اين امرى است كه بايد سرمشق همهء ما قرار گيرد . بايد مردم ما ، به اين نمونههاى پاك تأسى جويند ، و راه آنان را برگزينند ، و خود را از هر گونه نياز و وابستگى برهانند .
در اينجا بايد ياد كنم كه كتاب « عبقات الانوار » ، شاهكار علمى شيعه است در رشتهء مناظرات و عقايد و فلسفهء سياسى ، در سدهء سيزدهم اسلامى . ليكن در سدهء چهاردهم ، مسائل ديگرى مطرح شد ، و دهها تأليف ديگر از ناحيهء مخالفان پديد آمد ، و سطح مسائل و برداشتها از گونهاى ديگر گشت ، از اينرو فرهنگ شيعه نيازمند تأليفاتى از گونهء ديگر گشت . و چون نوع حمله تفاوت كرد ، نوع دفاع نيز لازم بود كه تفاوت كند . اينجا بود كه عالمان شيعه و « مرزبانان حماسهء جاويد » در سدهء چهاردهم ،
مير حامد حسين ( فارسى ) — صفحة 130
مساهمون: محمد رضا حكيمى
ص١٣٠