قسم سوّم از متابعت ، متابعت به صورت منابهه و محاكات است ، كه بدون توجه و بدون استدلال پيروى مىكند ، و اين نوع متابعت در حيوانات و اطفال و افراد عامى بسيار ديده مىشود .
مىگويند در محافل علمى تجربه شده كه اگر از ده نفر 7 نفر چيزى كه خلاف واقع است بگويند آن سه نفر هم بدون توجه از آن هفت نفر متابعت كرده همان را مىگويند ! ( البتّه عوام از مردم كه استثنا هم دارد ) .
حتّى مىگويند قبل از آزمايش تذكّرهم داده شده كه ممكن است فريبى در كار باشد در عين حال همين كه چند نفر با توجّه آن خلاف واقع را گفتند ديگران بدون توجه همان را تكرار كردند ؛ مثلا تابلوئى نصب نمودند و روى آن خطّى قرمز كشيدند ، از اوّلى سئوال مىشود كه خط رسم شده چه رنگ است ، و او با توجه و عمدا بر خلاف واقع مىگويد : « سبز است » و دوّمى و سوّمى و چهارمى و . . . نيز با توجه و عمدا مىگويند سبز است شايد به نفر بيستم نرسد كه او بدون توجه مىگويد سبز است با آنكه مىبيند قرمز است !
به همين جهت است كه قرآن كريم يكى از معجزات پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله را تأثيرناپذيرى از محيط مىداند و اينكه او برنگ محيط جاهليت در نيامد و هيچ خرافهيى از خرافات محيط بر او اثر نگذاشت : « و النجم اذا هوى ما ضلّ صاحبكم و ما غوى » ( قسم به ستاره آنگاه كه غروب كند ، آنكه در ميان شماگمراهانبود گمراه شد ، و در اجتماع هضم نگرديدبه رنگ محيط در نيامد - ) .
براستى نيز معجزه است كه يك نفر امّى درس نخوانده در محيطى سراپا جهل و گمراهى و خرافات ، كتابى چون قرآن عرضه كند ، و نه تنها محيط بر او اثر نگذارد بلكه محيط را به رنگ خود درآورد ! و اين به آن مىماند كه يك قطره آب زلال در بركهيى پر از لجن بيافتد و نه تنها در آن بركه حل نشود و رنگ نگيرد كه همهى بركه را نيز زلال سازد . . .
خلاصهى كلام آنكه منابهه و محاكات كه در بيشتر عوام و در همهى اطفال و حيوانات حكمفرماست . آنست كه از ديگرى بدون توجّه و استدلال و برهان متابعت شود .
و امّا « ضد اقتباس » كه بلائى بزرگتر و زشتتر است آنست كه با توجّه و استدلال از گفتار و كردار ناپسند ديگران پيروى نمايد ، و از خوبيها و پسنديدههاى آنان خوددارى نمايد ، و اين همانست كه غربزدهها در اوج خودباختگى خود مىگفتند و انجام مىدادند ، آنان مىگفتند جهان سوّم بايد از پيشرفتگان در تمدّن متابعت كند زيرا آنها الگو هستند ، امّا اين تبعيت در چه بود ؟ در اشاعهى فحشا ، بىعفتى ، بىبندوبارى ، بىعاطفگى ، دنيا
مقايسه اى بين سيستمهاى اقتصادى ( فارسى ) — صفحة 134
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٣٤