يعنى مودّة ، و در سورة الفتح گفت :
رُحَماءُ بَيْنَهُمْ
يعنى متوادّين . وجه يازدهم ، رحمت بمعنى ايمان ، چنان كه در سورة هود گفت از قول نوح :
أَ رَأَيْتُمْ إِنْ كُنْتُ عَلى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَ آتانِي رَحْمَةً مِنْ عِنْدِهِ
يعنى : نعمة من عنده ، و هو الايمان ، و از قول صالح گفت :
وَ آتانِي مِنْهُ رَحْمَةً
يعنى ايمانا .
قوله :
وَ لَوْ لا فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ وَ رَحْمَتُهُ -
معنى آنست كه اگر نه آن بودى كه اللَّه تعالى بفضل خود ترا نبوّت داد ، و برحمت خود ترا بوحى نصرت داد ، در دل گرفته بودند طائفهاى يعنى قوم طعمه كه ترا از آنچه حق است بگردانند ، تا حكم كه كنى بميل كنى ، چنان كه مراد ايشانست . ربّ العالمين گفت :
وَ ما يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ
و ايشان بجز اضلال تن خويش نميكنند ، و و بال آن جز بايشان باز نگردد ، كه ايشانند كه بر بزه كارى و بيدادگرى دروغ و بهتان يكديگر را يارى ميدهند .
وَ ما يَضُرُّونَكَ مِنْ شَيْءٍ
- يعنى يا محمد ترا از آن هيچ زيان نيست ، كه زيان آن كس را بود كه گواهى بدروغ دهد ، و يار ناحق باشد . پس ربّ العزّة منّت نهاد بر مصطفى ( ص ) ، و گفت :
وَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ
خداى تعالى فرو فرستاد بر تو كتاب ، تا حكم كه كنى بر وفق كتاب كنى ، و روشن كرد ترا در آن كتاب آنچه حكمت در آن است ، و راستى به آن است . و قيل :
وَ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَيْكَ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ
يعنى : الحلال و الحرام ،
وَ عَلَّمَكَ
من امر الكتاب ، و أمر الدّين ،
ما لَمْ تَكُنْ تَعْلَمُ
من الشّرائع .
وَ كانَ فَضْلُ اللَّهِ عَلَيْكَ
بالكتاب و النّبوّة ،
عَظِيماً
.
قولهُ :
لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ
- گفتهاند : چون قوم طعمه را معلوم گشت و ايشان كه وى را يارى ميدادند ، كه طعمه دروغ زن است ، و درع وى دزديده ، با يكديگر شدند ، و رازى در گرفتند ، و هر كسى بنوعى سخن ميگفتند . ربّ العزّة